Waarom steeds meer gemeenten hun digitale veiligheid laten doorlichten

De digitale dreiging voor Nederlandse gemeenten is de afgelopen jaren fors toegenomen. Waar cyberaanvallen in 2020 nog vooral grote bedrijven troffen, richten criminelen zich in 2026 steeds vaker op lokale overheden en het mkb. Voor inwoners van Kampen en omstreken heeft dat directe gevolgen: van het aanvragen van een paspoort tot het indienen van een vergunning, vrijwel elke gemeentelijke dienst draait op digitale systemen.

De Informatiebeveiligingsdienst voor gemeenten (IBD) rapporteerde in 2025 dat het aantal ernstige beveiligingsincidenten bij gemeenten met 37 procent was gestegen ten opzichte van het jaar daarvoor. Dat cijfer onderstreept een trend die al langer zichtbaar is. Gemeenten beheren enorme hoeveelheden persoonsgegevens en worden daarmee een aantrekkelijk doelwit.

Om grip te krijgen op die risico’s kiezen steeds meer organisaties ervoor een informatiebeveiliging audit te laten uitvoeren. Zo’n onafhankelijke doorlichting brengt kwetsbaarheden in kaart voordat kwaadwillenden er misbruik van maken. Het Bredase auditbureau 2-Control, opgericht in 2006 door Arno Mouwen en aangesloten bij beroepsorganisatie NOREA, is een van de partijen die gemeenten en bedrijven hierbij begeleidt.

Wat er op het spel staat voor lokale overheden

Een geslaagde cyberaanval op een gemeente kan wekenlang ontwrichtend werken. De ransomware-aanval op de gemeente Hof van Twente eind 2020 is daar een berucht voorbeeld van: systemen lagen maandenlang plat en de herstelkosten liepen in de miljoenen. Sindsdien is het bewustzijn gegroeid, maar de praktijk loopt nog vaak achter op de intentie.

Gemeenten in de regio IJsseldelta werken met tientallen applicaties die onderling gekoppeld zijn. Denk aan het bevolkingsregister, het sociaal domein en financiele administraties die draaien op ERP-systemen zoals Microsoft Dynamics 365 Business Central. Elke koppeling is een potentiele ingang voor onbevoegden als de autorisaties niet goed zijn ingericht.

De Baseline Informatiebeveiliging Overheid (BIO) schrijft voor dat gemeenten jaarlijks verantwoording afleggen via de ENSIA-systematiek. Dat betekent in de praktijk dat een externe auditor toetst of de technische en organisatorische maatregelen op orde zijn. Zonder zo’n informatiebeveiliging audit ontbreekt het formele bewijs dat een gemeente voldoet aan de wettelijke normen.

Niet alleen een kwestie voor de overheid

Ook middelgrote bedrijven in de Kop van Overijssel merken dat klanten en ketenpartners steeds vaker om aantoonbare digitale veiligheid vragen. Een productiebedrijf met zestig medewerkers dat toelevert aan de automotive-industrie krijgt tegenwoordig contractueel de eis opgelegd om zijn IT-omgeving periodiek te laten controleren. Die verschuiving is in drie jaar tijd razendsnel gegaan.

De Algemene Verordening Gegevensbescherming speelt hierin een centrale rol. De AVG verplicht organisaties om passende technische en organisatorische maatregelen te nemen, maar laat bewust open wat passend precies inhoudt. Een audit op informatiebeveiliging geeft concrete antwoorden: welke risico’s bestaan er, welke maatregelen zijn al getroffen en waar zitten de gaten.

Gecertificeerde IT-auditors met titels als RE of CISA volgen daarbij een gestructureerd traject. Dat begint doorgaans met een pre-audit waarin de huidige situatie wordt vastgelegd, gevolgd door een fase waarin maatregelen worden aangescherpt. De eindaudit levert vervolgens een assuranceverklaring op die organisaties kunnen overleggen aan toezichthouders of opdrachtgevers.

Hoe een pragmatische aanpak het verschil maakt

De term audit roept bij veel ondernemers beelden op van dikke rapporten die in een la verdwijnen. Toch hoeft dat niet zo te zijn. Bureaus die werken met een stapsgewijze methode, zoals het vierstappenmodel dat 2-Control hanteert, vertalen bevindingen naar concrete actiepunten die direct toepasbaar zijn.

Voor een gemeente als Kampen, met ruim 54.000 inwoners en een groeiend digitaal dienstenaanbod, is die vertaalslag cruciaal. Het gaat er niet om honderden pagina’s compliance-documentatie te produceren. Het gaat erom dat de medewerker aan de balie weet hoe autorisaties werken en dat de systeembeheerder inzicht heeft in wie toegang heeft tot welke data.

Steeds meer organisaties kiezen er bovendien voor om een informatiebeveiliging audit niet als eenmalig project te zien, maar als terugkerend onderdeel van hun bedrijfsvoering. De Nationaal Coordinator Terrorismebestrijding en Veiligheid adviseerde in het Cybersecuritybeeld Nederland 2025 om minimaal jaarlijks een onafhankelijke toets uit te voeren. Die frequentie past bij de snelheid waarmee dreigingen zich ontwikkelen.

De regio kijkt vooruit

In de provincie Overijssel hebben meerdere gemeenten zich de afgelopen twee jaar aangesloten bij samenwerkingsverbanden op het gebied van digitale veiligheid. De Veiligheidsregio IJsselland coordineert sinds 2024 ook digitale crisisoefeningen, waarbij scenario’s als ransomware-aanvallen en datalekken worden nagespeeld. Kampen deed in november 2025 mee aan zo’n oefening.

Die gezamenlijke aanpak verlaagt de drempel om professionele ondersteuning in te schakelen. Kleinere gemeenten die individueel geen budget hebben voor een uitgebreide audit, kunnen via samenwerking toch toegang krijgen tot gekwalificeerde auditors. Het resultaat is een regio die niet alleen reageert op incidenten, maar ze actief probeert te voorkomen.

Digitale veiligheid is inmiddels net zo belangrijk als het onderhoud van bruggen en wegen. Voor de inwoners van Kampen en omgeving betekent dat concreet: de systemen waarin hun gegevens staan, worden steeds strenger gecontroleerd door onafhankelijke specialisten. En dat is, gezien de huidige dreigingen, geen overbodige luxe.

Dit artikel is een bijdrage van een externe partij en valt buiten de verantwoordelijkheid van de hoofdredactie van Brugmedia.