Tentoonstelling vertelt Kamper tijd met Belgische ontheemden in WO I
(door Maarten van Gemert)
KAMPEN – Ruim een eeuw geleden werd Kampen overspoeld door Belgen die vluchtten voor de Eerste Wereldoorlog. Stedelijk Museum Kampen haalt deze Kamper episode uit de vergetelheid met schilderijen van Koen Broucke. De Belgische kunstenaar slaat een brug tussen verleden en heden met het portretteren van ontheemde vluchtelingen in Kampen anno 1914 èn anno 2024.
Terwijl het Nederland lukte om neutraal te blijven in de Eerste Wereldoorlog (1914-1918), liep dat voor België dramatisch mis. Het slagveld werd één grote slachting. Ruim een miljoen Belgen sloeg op de vlucht naar Nederland. Kampen ving ze actief en eensgezind op. Achter de figuratief geschilderde portretten van Broucke gaan schrijnende verhalen schuil, waaronder die van zijn overgrootmoeder. Met een zeer treffende foto uit het Kamper Stadsarchief, komt de Kamper Stadsbrug van weleer ook terug in de schilderijen.
Toevluchtsoord
Op een bevolking van destijds 20.000 inwoners ving Kampen zo’n 2.000 Belgische ontheemden op – burgers en militairen. Omdat Nederland wel in de hoogste staat van paraatheid was, stroomden de Kamper kazernes leeg. Dat gaf de ruimte om zo’n 1.600 militairen op te vangen. Zij werden ontwapend en geïnterneerd. De Kamper bevolking ontplooide tal van initiatieven voor de Belgische ontheemden, van bad, bed en brood tot aan dagbesteding en recreatie.
De vergelijking met de onmiddellijke en actieve opvang in IJsselmuiden van Oekraïense ontheemden dringt zich onmiskenbaar op. Kampen zette voor de overloop van asielzoekers De Thuisblijvers op. Broucke brengt dan ook naast een jonge vrouw uit Oekraïne ook vrouwen uit Afghanistan en voormalig Joegoslavië in beeld en een man uit Eritrea.
Ongemakkelijk
Onder de geportretteerde vluchtelingen van toen zitten kunstenaars als Piet Mondriaan en Henri Wils. „Het verhaal van Mondriaan raakt me bijzonder,” vertelt Broucke voorafgaand aan de opening vrijdagmiddag, „misschien omdat hij een kunstenaar is, net als ik.” Koen Broucke (Sint Amandsberg, 1965) is reeds 30 tot 35 jaar actief als kunstenaar. Hij is altijd al met WOI bezig geweest, die in België dieper sporen heeft getrokken. „Slagvelden zijn in België alom aanwezig,” zegt hij.
De overgrootmoeder van Broucke, Hélène Govers-Debeen, beleeft een dubbel drama, vertelt haar achterkleinzoon, want voor de oorlog verloor ze al drie kinderen. Haar dagboek tijdens de oorlog beschrijft de hoop en wanhoop. Broucke merkt op: „Ik voel me er ongemakkelijk onder en word er emotioneel van.”
Uniciteit
De uniciteit en actualiteit van de tentoonstelling zit ’m in het doortrekken van de Kamper episode naar vandaag. In 2021 stuitte Geraart Westerink op de geschiedenis en beschreef dat uitgebreid in de Kamper Almanak. Het museum maakt nu met een combinatie van kunst en historie het verleden invoelbaar. Kampen zette een grote prestatie in gastvrijheid neer. Voor Belgische ontheemden tijdens WO I. Samen met ontheemden van nu tot half maart in Stedelijk Museum Kampen geportretteerd door Koen Broucke: ’Op Drift - Vluchten naar Kampen'.