Voetbalvlegels: een vergeten monument en een vergeten voetballer
In 1948 onthulde de KNVB een oorlogsmonument met daarop de namen van omgekomen voetballers. De meesten van hen waren jonge jongens die de moed hadden om op te staan tegen onderdrukking, anderen hadden de pech om op het verkeerde moment op de verkeerde plaats te zijn.
Op vijf bronzen platen werden de 2212 namen met zorg ingegraveerd. Een lijst die, zoals al snel bleek, verre van compleet was. Honderden voetballers bleken vergeten. Zo ontbraken onder andere de namen van de vijfentwintigjarige Asse Nijboer en de twintigjarige Gerrit Pon. En om het nog ongemakkelijker te maken, ook monument verdween achter een gordijn en werd tientallen jaren vergeten.
Sporthistoricus Jurryt van `Vooren maakte er dus maar een rehabilitatieproject van en creëerde als eerbetoon een digitaal addendum op het wereldwijde web. De naam van Asse Nijboer, speler van VV Wilsum, staat dankzij de in Kampen woonachtige voetbalschrijver Joris Kaper inmiddels op dit digitale monument. Het verhaal van Asse is even tragisch als macaber. In de nadagen van de oorlog werd hij met veertien anderen gefusilleerd in Zwolle en in de IJssel gegooid. Zijn lichaam dreef dus voorbij het geliefde voetbalveld in Wilsum... De naam van Gerrit Pon staat nog niet op voetbalmonument.nl. Echter, maar dat is een kwestie van tijd. Dat Gerrit voetballer was, was immers ook vergeten. Ook zijn verhaal spreekt zeer tot de verbeelding. Over hem schreef ik de volgende tekst in mijn boek ‘Voetbalvlegels.’.
De jonge timmerman staat, bij leven, bekend als een ‘ronde en graag geziene jongen’, die populair is op het voetbalveld. Gerrit voetbalt jarenlang op De Zandberg en is korte tijd lid van SV ABS in Bathmen. De oproep om in Duitsland te gaan werken negeert hij, waarna hij onderduikt. Ruim anderhalf jaar weet hij uit de handen van de Duitsers te blijven. Uiteindelijk begaat hij een fout en wordt alsnog zonder pardon afgevoerd naar Berlijn. Als Gerrit daar eten voor zijn uitgehongerde kompanen probeert te stelen, wordt hij op heterdaad betrapt, hetgeen hem op een afranseling en een jaar gevangenisstraf komt te staan.
De straf leidt hem langs verschillende plaatsen, voordat hij in Dessau terechtkomt. Daar slaat het noodlot toe. In de nacht van 4 op 5 april 1944 wordt de gevangenis zo zwaar bestookt door geallieerde bommen, dat zijn celdeur door de enorme luchtdruk openspringt. Pon weet een bijl te bemachtigen en hakt, terwijl hij zelf zwaargewond is, de celdeuren open van twee mede-gevangenen. Zij overleven, Gerrit niet. Hij overlijdt op twintigjarige leeftijd aan een longbloeding. Het gevangenispersoneel weigert hem tijdens de verstikking iedere vorm van medische hulp...
Na de bevrijding wachten zijn ouders tevergeefs op de thuiskomst van Gerrit. Uit wanhoop plaatsen ze deze oproep in Het Parool, Trouw en De Waarheid.
Wie kan inlichten over:
Gerrit Pon
21 jaar, op 10 september 1944
nog in ‘t tuchthuis te Coswig (Anhalt) bij Dessau. Flink postuur, bril. G.Pon II 168, IJsselmuiden.
Bijzonder genoeg meldt een van de mannen die door Gerrit gered is zich na de oproep. Zijn verhaal verschijnt in Strijdend Nederland en dankzij deze getuigeverklaring weten we welke heldendaad een gewone jongen uit IJsselmuiden verrichtte. Vergeten door de KNVB, maar geenszins door zijn dorpsgenoten. Sinds 1952 prijkt zijn naam immers op het monument ter nagedachtenis aan de gevallen burgerslachtoffers uit IJsselmuiden.
Dennis Hendriksen is de schrijver van Voetbalvlegels!, de voetbalbiografie van Kampen. Het boek is voor €20,- verkrijgbaar via www.voetbalvlegels.nl of bij The Readshop Kampen - Boekhandel Bos.