Laatste dijkdoorbraak bij Zalk van een eeuw geleden theatraal herdacht
(door Maarten van Gemert)
ZALK – Honderd jaar geleden was de laatste dijkdoorbraak van de IJssel. Die twijfelachtige eer viel Zalk te beurt. De IJsseldijk ter hoogte van Zalk begaf het en het dorp stroomde onder water. Een snelle evacuatie van mensen en vee voorkwam slachtoffers. De ramp werd zaterdag nagespeeld door Toneelgroep Zalk. Geschiedenis kwam weer tot leven.
Afgelopen donderdagmorgen 8 januari om half negen luidden de klokken van de kerk in Zalk. Dat was het tijdstip waarop honderd jaar eerder, op een vrijdag, de dijk het begaf. Zaterdag werd dit nagespeeld met een verhalenwandeling: ’Help, Zalk verzuipt!’ Verspreid over het dorp kwamen boeren, burgers èn de koningin ten tonele. „Deze verhalenwandeling doen we niet voor niets,” zei Jan van Raalte.
Themaweken
De voorzitter van Dorpsbelangen Zalk vertelde, alvorens de spelers zich verspreidden over het dorp, hoe trots, dankbaar en onder de indruk hij was. Vanaf oktober is men aan de slag gegaan nadat gemeente, waterschap, IJsselambassaadeur Wim Eikelboom en theatermaakster Mariëlle Koster de handen ineen hadden geslagen. Van Raalte schetste drie aanleidingen voor het theaterspektakel: de geschiedenis levend houden, samen optrekken en het besef dat we aan een rivier leven.
Het waterschap was eerder een paar keer bij de Oranjeschool geweest om de leerlingen te vertellen over het belang van saamhorigheid, sterke dijken en waterveiligheid. Waarschijnlijk was het water destijds via een mollengat door de dijk gestroomd. Toen de dijkwachter alarm sloeg, was het al te laat.
Levendig
De verhalenwandeling was met zo’n 250 toeschouwers uit Zalk volgeboekt. Alle deelnemers krijgen van Dorpsbelangen straks een fotoboekje als tastbare herinnering. De onafhankelijke nieuwssite Kamper Nieuws komt eind deze week met een fotoreportage van de korte optredens. In de scenes werd uitgebeeld hoe de dijkwachter alle vertrouwen had in de dijk, hoe twee boertjes van de ramp hoorden op de veemarkt in Zwolle en hoe soldaten het lege geëvacueerde dorp bewaakten. Befaamde situaties als het bezoek van koningin Wilhelmina en de veldwachter die waarschuwend rondfietste, ontbraken niet. Twee vrouwen zagen het water aankomen en verwezen naar de ramp een eeuw eerder. De grote watersnoodramp in Noord- en Oost-Nederland van 1825 is vorig jaar gememoreerd.
Veiligheid
De tweede scene van een reddingsactie, in een besneeuwd landschap, had een verrassend slot. ”Dit was het verhaal van mijn grootouders Toon en Mies van Gelder.” En: ”Hun boerderij heeft moeten wijken voor Ruimte voor de Rivier!” In de verte was de boerderij aan de dijk te zien waar het allemaal begon.
De laatste scene speelde zich af in MFC ’An de Steege'. Daar gaf emeritus-hoogleraar Matthijs Kok van de TU Delft, sinds een jaar neergestreken in Zalk, een kort college over de waterveiligheid. „We kunnen nog eeuwen hier blijven wonen”, was zijn conclusie. Wat de waterexpert betreft hoeft bij goed dijkonderhoud over een eeuw niet meer te klinken: ”Help, Zalk verzuipt!”