Nieuwe struikelstenen en verhalen over de oorlog in Kampen
(door Maarten van Gemert)
KAMPEN – Enkele dagen voor de Kamper Bevrijdingsdag heeft Laurens Hooisma zijn boek ’De oorlog in Kampen’ gepresenteerd. Hij brengt verhalen samen over bezetting, vervolging, verzet en onderduik van 1940 tot 1945 in Kampen. Na zijn presentatie, zo uitvoerig als zijn onderzoek van ruim tien jaar, kwam Joop van Dijk aan het woord. Hij toonde twee nieuwe struikelstenen die gelegd gaan worden. Om de verhalen door te vertellen. Hooisma gaat ons daarin voor.
Vorige week vrijdag 17 april was het ruim tachtig jaar geleden dat Kampen bevrijd werd van de Duitse bezetting, enkele weken voordat de Tweede Wereldoorlog voor geheel Nederland ten einde kwam. De dinsdag voorafgaand aan de Kamper Bevrijdingsdag leek dat echter als de dag van gisteren. Zoveel nieuws werd er gebracht in de bovenzaal van de Stadskazerne. Onder overweldigende belangstelling.
Diepgravend onderzoek
„Er wordt veel gesproken over de oorlog maar niet zoveel geschreven.” Met die woorden leidde Herman Broers de avond van de historische vereniging ’Jan van Arkel’ (HV) in. „Wordt dit vanavond (eindelijk) hèt oorlogsboek van Kampen?”, vroeg Broers zich af in zijn multidisciplinaire rol als historisch auteur, voorzitter en hoofdredacteur bij de historische vereniging èn als uitgever van het boek. ’De oorlog in Kampen (1940-1945)’ beslaat vrijwel 300 pagina’s, negentien hoofdstukken en is in meer dan vijftien jaar tot stand gekomen. „Netto acht tot negen jaar,” repliceert Hooisma.
Werkzaam bij de provincie, komt hij op weg naar het station dagelijks langs de voormalige synagoge. Telkens staat hij dan even stil bij de enorme gedenksteen met de namen van alle Kamper oorlogsslachtoffers. Het raakte hem en intrigeerde hem. Hij schreef het van zich af in artikelen voor de historische vereniging totdat Jaap van Gelder hem suggereerde de verhalen te bundelen. Hooisma sprak veel met Van Gelre die in 2024 overleed en alles wist van de Kamper oorlogstijd. Ook zelf ging Hooisma op onderzoek uit en rolde zo van het een in het ander.
Overweldigende belangstelling
De grote zaal bovenin de Stadskazerne puilde uit van belangstellenden. De inderhaast aangesleepte extra 20 stoelen, bovenop het vaste aantal van 150, volstonden nog niet. Onder de aanwezigen veel verwanten van oorlogsslachtoffers en verzetsmensen, zoals de kleinzoon van Marinus Post. Over deze ’verzetsheld’, die in 2024 eindelijk in haar Drentse geboortedorp met een straatnaam geëerd werd, wist Hooisma nog een verrassend weetje te vertellen inzake een adreswisseling. Zo schetste Hooisma vlot en boeiend talloze verhalen uit zijn boek terwijl de zaal aan zijn lippen hing.
In de zaal zaten ook de dochter en kleindochter van burgemeester Oldenhof die in 1942 door de Duitsers ontslagen en gevangen gezet werd. Hermien Sievers-Oldenhof en Lieke Sievers ontvingen een eerste exemplaar van ’Oorlog in Kampen – bezetting, vervolging, verzet en onderduik 1940-1945’. Laurens Hooisma toonde zich een waardig opvolger van Jaap van Gelre.
Nieuwe struikelstenen
Stichting Kamper Struikelstenen is in april 2024, precies veertien jaar na haar oprichting, opgeheven en verder gegaan als werkgroep binnen HV ’Jan van Arkel’. Eén van de drijvende krachten, Joop van Dijk, kondigde aan dat er dit jaar twee nieuwe struikelsteen gelegd zullen worden. In weerwil van de verwachting dat de struikelsteen in 2022 voor Johan Muller de laatste zou zijn. Later dit jaar zullen er 56 struikelstenen in de gemeente liggen, 54 in Kampen en 3 in IJsselmuiden. De ’criteria’ voor struikelstenen zijn de laatste jaren verruimd. De Duitse kunstenaar, die de initiator van de koperen gedenksteentjes is, is akkoord gegaan met de plaatsing in de stoep bij een onderduikadres.
Met Albert Antoon de Boer (Mauritsstraat 2) krijgen jonge verzetsmensen bij de (water)scouting aandacht. Hij probeerde drie keer tevergeefs naar Engeland te vluchten en werd uiteindelijk bij Zwitserland in de kraag gegrepen. Berend Jan IJzerman (Vingboonstraat 9) weigerde aanvankelijk te werken voor de Duitsers. Later werd hij als represaillemaatregel gefusilleerd in Zwolle, samen met Jan Muller die eerder een struikelsteen kreeg aan de Boelestraat 25. Het verhaal gaat voort en met het boek van Laurens Hooisma komen er wellicht opnieuw aanvragen voor een struikelsteen binnen. Tachtig jaar na dato zijn nog lang niet alle verhalen boven water gekomen. Dat blijft van belang, In de woorden van Hooisma ”niet om te oordelen, wat niet aan ons is, maar des te meer om door te vertellen”. Nu met ’De oorlog in Kampen’.