Bach als bindende kracht: vijftig jaar cantatediensten in Kampen uitgebreid gevierd
KAMPEN – Een grote Bachfamilie. Zo zien de orkestleden, zangers en vrijwilligers die samen de cantatediensten in Kampen verzorgen elkaar. Met Johann Sebastian Bach als geestelijk vader gaan flexibiliteit en professionaliteit hand in hand. Maar bovenal is het een familie waar de deur altijd openstaat. Bewonderaars van Bach, muziekliefhebbers en zeker ook nieuwe generaties die benieuwd zijn naar de wereld van de meestercomponist zijn welkom tijdens de diensten die elke tweede zondag van de maand worden gehouden in de Burgwalkerk.
Dit jaar is er een extra reden om aan te schuiven: de cantatediensten bestaan vijftig jaar. Orkestleider Nelleke Hoekstra maakte er daar vele van mee. “Op mijn twaalfde ben ik ingestroomd als cellist”, vertelt ze. In de recentere geschiedenis maakten de twee dirigenten Sander van den Houten en Ab Weegenaar hun entree, al draaien zij ook al heel wat jaren mee.
Allen delen zij de liefde voor Bach, in de wetenschap dat wat in Kampen gebeurt bijzonder is. Van den Houten: “Ook landelijk volgt men wat wij hier doen. Via livestreams, maar mensen komen bijvoorbeeld ook uit Friesland naar Kampen om een dienst bij te wonen.” Het jubileumjaar is extra bijzonder. “Maar”, zo benadrukt Weegenaar, “aan de muziek zelf moet je niet gaan sleutelen.” Want Bach spreekt voor zich. Weegenaar en Van den Houten zijn de cantatedienst van zondag 10 mei aan het voorbereiden. De dienst van 14 juni, halverwege het jubileumjaar, wordt eveneens bijzonder, met name ook de nazit. Hoekstra: “Ook mensen uit de beginjaren van de cantatediensten en de jaren daarna zijn uitgenodigd. Een soort reünie dus.” Volgens Hoekstra is een van de mooie aspecten van het format dat het een kerkdienst is met een overwegend muzikale omlijsting. Er wordt een overdenking gehouden die past bij het werk van de gelovige Bach, maar die is kort en zeker niet belerend. Weegenaar vult aan: “Als je de muziek weg zou halen, blijven er zo’n vijfentwintig minuten over.”
Dat de muziek leidend is, blijkt ook uit de ontwikkeling die koor en orkest hebben doorgemaakt. Van den Houten: “Toen ik hier kwam in 2009 was het al goed wat hier gebeurde. Wel moesten we af en toe nog een stuk afslaan en opnieuw beginnen. Nu gebeurt dat eigenlijk nooit meer.” Weegenaar benadrukt daarbij dat in elke rij een professional zit. De eerste violist, de cellist: het zijn allemaal professionals.
Tegelijkertijd krijgt aanstormend talent nadrukkelijk een kans. Hoekstra: “Dat vinden we heel belangrijk. Een mooi voorbeeld is Fenna van Halsema, die is doorgebroken als jong talent.” Weegenaar voegt daaraan toe: “Wel moet muzikaliteit erin zitten, evenals motivatie.” Van den Houten, tevens dirigent van onder meer het Kampen Boys Choir, kan erover meepraten. Gelukkig krijg je van Bach al snel energie. Bach was volgens hem niet alleen een muzikaal genie, maar ook bijzonder productief. “Hij heeft ongelooflijk veel geschreven. In zijn tijd gebeurde dat met de hand. Bach werkte dan een week aan een cantate en daarna volgde al de uitvoering.” Lachend: “Wat dat betreft komen we aardig in de buurt.”
Daarmee doelt Van den Houten op de werklust van de groep en de soms korte repetitietijd. Dat kan alleen als iedereen goed op elkaar is ingespeeld, weet ook Hoekstra. “Een van de zaken die in de loop der tijd is verbeterd, is dat we een impresariaat hebben gekregen voor de zangsolisten en een flexibele pool van instrumentalisten. Als er op de dag zelf een solist of violist uitvalt, kunnen we dat opvangen.”
Dit alles maakt dat de muzikale formatie stevig staat. Zo goed zelfs dat de groep landelijk naam heeft gemaakt. Weegenaar: “Ik durf zeker te zeggen dat dit bijzonder is. Helemaal als je bedenkt dat we geen entree vragen. Dat kan alleen dankzij de inzet van veel vrijwilligers, want normaal gesproken kost een cantatedienst nog veel meer dan nu al het geval is.”
Hoekstra onderstreept het belang van een gratis dienst. “Een van onze missies is dat iedereen die een cantatedienst wil bijwonen, dat ook kan doen.”
Kijkend naar de toekomst is Van den Houten optimistisch. De dienst op 10 mei belooft mooi te worden, in juni is het extra feestelijk en vanaf december volgt de complete uitvoering van het Weihnachtsoratorium. Volgend jaar is er de ambitie om de Johannes Passion in zijn geheel te brengen. Wie weet moeten bezoekers zich daarvoor wel aanmelden, want het gebeurde al dat de rijen dik voor de kerk stonden. Tegelijkertijd geldt: in de tijd van Bach stonden mensen soms ook gewoon in de kerk. En je krijgt er een unieke ervaring voor terug die in het AI-tijdperk misschien wel steeds zeldzamer wordt: ongefilterd goede muziek.