Twee lezingen in mei lichten onbekende aspecten van de Bovenkerk uit
(door Maarten van Gemert)
KAMPEN – Over de Bovenkerk is veel bekend. Toch kent de ’kathedraal van Kampen’ nog altijd veel geheimen of onopgemerkte aspecten. In twee lezingen deze maand zullen Eelco Elzenga en Henrie Vogel het een en ander uit de doeken doen. Beiden zijn geworteld in Kampen en delen hun passie voor de Bovenkerk. Voor een gesprek met Elzenga en Vogel is een beperkt tijdslot geen aanrader.
Historische Vereniging ’Jan van Arkel’ (JvA) en Stichting Vrienden Stedelijk Museum Kampen (VMSK) trekken samen op in dit Bovenkerkprogramma. Dinsdagavond 12 mei spreekt Elzenga in De Stadskazerne over de grote restauratie van de Bovenkerk halverwege vorige eeuw. Woensdagavond 27 mei vertelt Vogel over de gewelven van de Bovenkerk. In meerdere opzichten blijft de Bovenkerk zeer doordacht gebouwd te zijn.
Restauratiedagboeken
Eelco Elzenga (82) is geboren op de hoek van de Oudestraat en de Breedesteeg. Als negenjarig jongetje raakte hij tijdens de Matthäüs Passion onder de indruk van de Bovenkerk. Hij ging in Amsterdam Nederlands studeren gevolgd door kunstgeschiedenis. Zijn werkzaam leven begon Elzenga als wetenschappelijk medewerker aan de VU in Amsterdam. Daarna raakte hij betrokken bij paleis Het Loo in Apeldoorn als (hoofd)conservator en adjunct-directeur. Hij volgde de ”archeologische restauratie” van de Bovenkerk die duurde van 1957 tot 1972. „De Bovenkerk werd toen weer op kleur gebracht,” vertelt hij, „nadat tijdens de Reformatie alles eruit gesloopt en gewit was.” Tot zijn verrassing vond Elzenga in het Stadsarchief fotokopieën van de restauratiedagboeken van Wobbe Alkema. Deze kunstenaar was destijds de bouwopzichter. Veel ontdekkingen zijn niet of nauwelijks in de vakliteratuur terecht gekomen. Elzenga belicht ze alsnog. Als voorbeelden noemt hij een verdwenen orgelnis en de lege plek in het koor waar een sacramentstoren blijkt te hebben gestaan – ”een bijzondere plek”, aldus de gepensioneerde conservator.
Muziekgeometrie
Henrie Vogel (68) is weliswaar geboren in Vlaardingen maar verhuisde op tweejarige leeftijd naar Kampen. Via zijn vader op het stadhuis werd zijn interesse voor de Bovenkerk gewekt. Eerder werkte beeldend kunstenaar en kunstdocent Vogel een week lang in de Bovenkerk aan het kunstproject ’Dissolving Views’. Dat enorme schilderij siert nog steeds de Bovenkerk. Het project kwam voort uit de orde die hij ontdekte in de gewelven van het koor.
In de middeleeuwen zag men de schepping als een goddelijke orde, opgebouwd volgens maat, getal en gewicht. De bouwmeesters volgden ‘muzikale’ verhoudingen. Vogel zal vertellen over de bouwwijze van destijds, die voor het hedendaagse oog verloren is gegaan. Het gewelf van de Bovenkerk wijkt als ribgewelf af van het in een kathedraal gebruikelijk kruisgewelf. Dat geldt tevens voor de St. Vituskathedraal in Praag waaraan Rutger ook heeft gewerkt.
De wereld was toen kleiner maar kende toen al geen grenzen voor sommigen. Zoals dat lijkt te gelden voor de kennis van Elzenga en Vogel. Iedereen mag het komen horen tijdens de gepaarde lezingen, leden van JvA en VSMK voorop, over de Kamper kathedraal oftewel de Bovenkerk.