‘Er zijn geen regels’: musici verkennen nieuwe klankwerelden
Algemeen(door: Hans Laroes)
KAMPEN - Op het podium van ’t Ukien in Kampen zitten de musici in een cirkel tegenover elkaar: Marie-Louise de Jong en David Faber van het Dudok Quartet, klarinettist Jesse Faber, saxofonist Ties Mellema en producer Martijn Naber. De laatste werkt achter zijn synthesizer en laptop; de anderen spelen akoestisch. De werelden versmelten.
‘Laten we niet te veel preppen’, zegt Martijn Naber. ‘Laten we gewoon beginnen, lekker experimenteren.’ Veel woorden zijn er niet nodig. Er worden afspraken gemaakt over toon, lengte en overgangen. Daarna begint het: klank ontstaat, gestuurd door intuïtie en korte blikken.
Wat volgt is ambient muziek – afwijkend van wat elders klinkt. Soundscapes ontstaan: traag bewegende klankwerelden waarin geluid zich ontvouwt zonder vaste vorm. Klanken golven door de zaal, dwarrelen of landen zwaar en direct. De tijd lijkt zichzelf te vergeten. “Er zijn geen regels,” zegt Naber. “Je moet vergeten waar je bent.”
Ambient muziek is geen verhaal met begin en einde, maar een ruimte waarin je stapt. Geluid daalt over je neer en maakt je onderdeel van een groter geheel. Patronen herhalen zich en veranderen langzaam. Voor Ties Mellema ligt het dicht bij minimal music. Hij bereidde een set voor, maar liet die los: “Toen we hier zaten dacht ik: het moet toch anders.”
De musici reageren voortdurend op elkaar. Een fluitmelodie uit India wordt een vertrekpunt; even later krijgt die een nieuwe invulling op klarinet. Er ontstaat muziek die niet vooraf vastligt, maar groeit in het moment. Voor cellist David Faber is juist dat onbekende de reden om met Naber te werken. Ambient is voor de klassieke musici “terra incognita”. “We kennen minimal music, maar ambient is muziek die echt een ruimte kan zijn, om je heen. Dat is voor ons heel spannend.”
Waar klassieke muziek vaak een verhaal volgt van spanning en oplossing, werkt ambient anders. “Je moet van het statische uitgaan, en daar je plek innemen. Er ontstaat iets nieuws, omdat we niet gehinderd worden door ons gebruikelijke jargon,” zegt Faber.
Ook voor Naber ligt daar de kracht: “Vanuit het synthetische is muziek veel meer open. Je kunt vrij zijn in klankkleur en betekenis.” De samenwerking vraagt om een andere houding. Soms betekent dat doorgaan waar je normaal zou stoppen. “Juist in herhaling kan iets nieuws ontstaan,” zegt Naber.
Tijdens de Dudok Muziekdagen krijgt deze vorm een plek naast het klassieke programma. De combinatie van akoestische instrumenten en elektronica laat zien hoe muziek zich kan uitbreiden naar nieuwe manieren van luisteren. Of, zoals Naber het samenvat: “Bij ambient music mag je je eigen film bedenken.”