Koninklijke gedenksteen van Wilhelmina is weer terug thuis bij Margaretha
· leestijd 2 minuten Algemeen(door Maarten van Gemert)
KAMPEN – De gedenksteen uit de negentiende eeuw van het koninklijk bezoek aan Margaretha, is weer terug op zijn plek. De steen was uitgeleend aan Stedelijk Museum Kampen die hem tentoonstelde in de Oranjezaal. Deze verdwijnt na de verbouwing waardoor de steen ’naar huis’ kon. Daar hangt inmiddels een nieuwere gedenksteen. Margaretha heeft vaker hoog bezoek gehad.
In de eeuwenlange geschiedenis van Margaretha kwam in 1895 koningin Wilhelmina, vergezeld van haar moeder koningin-regentes Emma, de eerste steen leggen voor nieuwbouw. Gezien de context van dit bijzondere gebeuren, moest er te meer een indrukwekkende gedenksteen komen. Een nieuwe gedenksteen in 2016 geeft enkele memorabele bezoeken van hoogwaardigheidsbekleders weer. Beide zijn in de binnentuin van Margaretha te bewonderen.
Gasthuis
Gasthuizen waren de middeleeuwse voorlopers van onze huidige opvang- en verzorgingstehuizen, zogezegd. In de middeleeuwen werden, naast kloosters en andere (semi)religieuze instellingen, meerdere gasthuizen gesticht. Zij kenden belangrijke taken in de toenmalige maatschappij, zoals verpleging van oude en arme mensen en het verzorgen van zieken, waaronder lepra- en pestlijders. Ook boden ze onderdak aan doortrekkende bedelaars en reizigers.
Het Heilige Geestgasthuis is één van de verre voorlopers van Margaretha en bestond waarschijnlijk al voor 1300. Andere gasthuizen bestonden zeker al in 1386. In de zestiende eeuw fuseerden enkele om daarna als Bovengasthuis verder te gaan. Er heeft ook een Binnengasthuis bestaan. In de zestiende eeuw moesten de gasthuizen ook al een paar keer herbouwd worden na brand en vernieling.
In de doorgang vertelt dit informatiebord de situatie van weleer (foto: Maarten van Gemert)
Bezoek
Eind negentiende eeuw verkeren de gebouwen van het Heilig Geestgasthuis in slechte staat. Uiteindelijk werd besloten tot de bouw van een nieuw gasthuis. Dinsdag 22 januari 1895 worden de definitieve plannen aangeboden. De vernieuwing zal in vier fasen geschieden. Dinsdag 3 september 1895 zal de dan nog minderjarige koningin Wilhelmina met haar moeder, koningin-regentes Emma, de eerste steen leggen. Voor Emma maakte de grote Kamper gebeurtenis deel uit van een reeks provinciebezoeken. Met een charmeoffensief probeerde ze de populariteit van het koningshuis op te vijzelen. Die had ernstig te lijden gehad onder het niet omstreden gedrag van koning Willem III.
De hele stad is in rep en roer. De architect had een zo doelmatig mogelijke indeling van het feestterrein gemaakt waarbij de bewoners een goede plek vooraan hadden gekregen. Geraart Westerink verhaalt er uitgebreid over in zijn boek ’Bouwen en breken’, waarin hij gedetailleerd de bouwgeschiedenis van de Kamper gasthuizen in de 19e en 20e eeuw beschrijft.
De achteringang van Margaretha met de twee gedenkstenen als inzet (foto: Maarten van Gemert)
Myosotis
In de jaren zeventig vindt er een kaalslag plaats aan de Burgwal en omliggende straten voor de uitbreiding van Myosotis, dat toen nog naast Margaretha een ’organische eenheid’ vormde met het verpleegtehuis. Enkele archeologische vondsten werden overgebracht naar Stedelijk Museum Kampen. De steen die memoreert aan het koninklijke bezoek aan het Boven-Gasthuis aan de Burgwal is in 1974 ontmanteld toen dit gasthuis plaats maakte voor het voormalige Myosotis. Vervolgens is de steen in de kelder beland en in 1995 herplaatst bij de achteringang van het voormalige Myosotis.
In 2005, toen de nieuwbouw van Myosotis gereed was, hing de steen daar nog altijd. Vervolgens is het terrein aan de Burgwal verbouwd tot het huidige Margaretha. Bij de opening daarvan, op vrijdag 2 september 2016 door prinses Margriet, is een nieuwe gedenksteen gemaakt en aan de binnenplaats opgehangen.
De voormalige Oranjezaal van het museum met links de gedenksteen (foto: Vulkers Fotografie)
Museum
De oude gedenksteen is vermoedelijk kort voor de opening van het museum in 2009 daar beland. De steen stond op een voetstuk, tegen de muur van de Oranjezaal. In het vernieuwde museum is straks geen Oranjezaal meer. De Oranjegalerij gaat het depot in en na verbouwing en herinrichting van het museum zullen de afzonderlijke portretten bij gelegenheid nog getoond worden. „De geschiedenis van het Koninklijk Huis is dusdanig verweefd met de Kamper historie”, zegt conservator Loes Scholten, „dat deze verspreid over de zalen zeker ter sprake zal komen.”
Een paar weken geleden is de oude gedenksteen, beschermd door doeken, op een pallet naar Margaretha gebracht. De gaten in de steen nodigden uit om hem weer op te hangen. Daarvoor is een mooie plaats gezocht aan de binnentuin. De grote gebeurtenis waaraan de oude gedenksteen herinnert, wordt kort genoemd op de nieuwe gedenksteen. Gelegen aan het pad dat al sinds de veertiende eeuw over het terrein, en nu door de binnentuin, loopt. Achter de monumentale gedenksteen uit 1895 gaat heel veel geschiedenis schuil. Maar hij is weer ’thuis’.
