Presentatie boek ‘Het land van de kunstnier’
· leestijd 1 minuut AlgemeenKAMPEN - Het boek Het land van de kunstnier, biografie van een wereldprimeur, 1913-1970 van auteurs Paul Gundlach en Herman Broers wordt zaterdag 7 juni gepresenteerd in Rijksmuseum Boerhaave in Leiden. Hun historisch onderzoek werpt nieuw licht op de geschiedenis van de kunstmatige nier in Nederland.
Het is in 2025 precies 80 jaar geleden dat Nederland een medische wereldprimeur had met de kunstmatige nier van uitvinder-arts Willem Kolff (1911-2009). Hij bouwde deze in oorlogstijd en hoopte na de bevrijding op enthousiasme en steun, maar de machine vond aanvankelijk geen genade in eigen land. Teleurgesteld emigreerde Kolff, maar het beeld dat niemand de kunstnier wilde inzetten, klopt niet. De Rijksuniversiteit Leiden wilde de ‘kunstmatige nier-unit’ van Kolff in Kampen in 1950 overnemen, inclusief personeel. Ondanks een positief rapport van de pas opgerichte Gezondheidsorganisatie TNO hierover, strandde het plan en liep de doorontwikkeling van deze Nederlandse medische wereldprimeur jaren vertraging op.
Miljoenen mensenlevens
De wereldprimeur van toen redt nu mondiaal miljoenen levens. Ons land kent bijna honderd dialysecentra, van waaruit meer dan 6000 mensen die van dialyse afhankelijk zijn, worden behandeld en begeleid. Wereldwijd zijn meer dan 2 miljoen mensen afhankelijk van nierfunctievervangende behandeling. Zo vanzelfsprekend als ‘spoelen’ van bloed (hemodialyse) vandaag de dag is, zo wonderlijk was dit tachtig jaar geleden.
Spectaculaire primeur
De geschiedenis van de kunstnier begon in Nederland niet bij Kolff in de jaren veertig maar al in 1913, met de demonstratie van een eerste kunstnier op een congres in Groningen. En na Kolffs emigratie en het ‘nee’ van Leiden, had Nederland begin jaren vijftig nog precies één true believer over: internist Erik Twiss in Rotterdam. Vijf jaar lang konden patiënten met acuut nierfalen alleen bij hem terecht, totdat alsnog de academische ziekenhuizen overstag gingen. Behandeling was duur, kostte veel mankracht en de beperkte beschikbaarheid creëerde kwesties over leven en dood: wie mocht aan de kunstnier en wie niet? Dankzij publiekscampagnes van de Nierstichting om dialysemachines te kunnen kopen en nieuwe behandelcentra te bouwen, nam het aantal dialyseplaatsen rond 1970 flink toe. Dialyse was arrivé geworden, maar vanzelf was het niet gegaan. Wat leert het verhaal van de kunstmatige nier ons over innovatie in Nederland?
OVER DE AUTEURS
Paul Gundlach (Rotterdam, 1967) is verpleegkundig specialist in het Erasmus MC in Rotterdam. Hij was jarenlang eindredacteur van vakblad Dialyse & Nefrologie Magazine en meer dan 25 jaar werkzaam op de dialyse-afdeling van het voormalige Sint Clara Ziekenhuis, tegenwoordig het Maasstad Ziekenhuis, het oudste dialysecentrum van Nederland (sinds 1953).
Herman Broers (Burgum, 1970) is hoofdredacteur, historisch auteur, biograaf en uitgever. Zijn boek Dokter Kolff, kunstenaar in hart en nieren (2003) bracht de bekendheid terug van kunstnieruitvinder Willem Kolff. Het boek kende sindsdien diverse nieuwe Nederlands- en Engelstalige edities. Herman is medeoprichter van de Willem Kolff Stichting.
