Afsluitende lezing Herdenkingsjaar Slavernijverleden over de handel en de handelaren
· leestijd 2 minuten Algemeen(door Maarten van Gemert)
KAMPEN – In de laatste dagen van het Herdenkingsjaar Slavernijverleden geeft Fred van der Kraaij voor HV Jan van Arkel een lezing over dit thema onder de titel ’Met andere ogen’. De Afrikakenner bij uitstek brengt diverse aspecten van de slavenhandel in beeld, met name de rol van Nederlandse handelaren. Bovenal wil Van der Kraaij het institutioneel racisme bespreekbaar maken dat nog volop leeft in Nederland en West-Europa. Kunst uit eigen collectie zal zijn verhaal illustreren.
In de eerste maanden van het herdenkingsjaar toonde Stedelijk Museum Kampen met de expositie ’Slavernijsporen in Kampen’ wat er in Kampen nog steeds over slavernij te vinden is of beleefd wordt. Op de website ’Kampen, tussen Oost en West’ staat cultuurZIEN uitgebreid stil bij het koloniale verleden van Kampen. Van der Kraaij vertelt in zijn lezing hoe slavernij en handel onlosmakelijk verbonden waren. Met gevolgen die nog steeds voorkomen, al dan niet onder de oppervlakte. Tegenwoordig heet dat dan discriminatie en racisme – officieel verboden maar meer of minder verborgen nog steeds praktijk. Meer of minder onbewust.
Slavenhandel
Vanuit Nederland ontwikkelde zich in de 17e en 18e eeuw de handel in slaven die de kijk op de gekleurde medemens veranderde. Er was geen sprake van ’medemens’ maar de ’zwarten’ werden inferieur gemaakt om de slavenhandel te verantwoorden. Van der Kraaij betoogt hoe het beeld van ’zwarten’ als minderwaardig bleef bestaan na de slavenhandel. Hij zal schetsen hoe dat via schilderijen gebeurde en door ”hersenspoeling” toen lezen populair werd. De ”dehumanisering” van slavernij komt nog steeds naar voren bij discriminatie en racisme. Tijdens de Tweede Wereldoorlog kon de nazi-kamparts Josef Mengele zijn sadistische experimenten uitvoeren omdat hij Joden en andere groepen mensen zag als van een inferieur ras.
Dwangarbeid
Van der Kraaij gaat in op de achtergrond, de opkomst en de gevolgen van de slavenhandel. Kampen heeft veel baat gehad bij de slavernij en dwangarbeid, met name in de Nederlandse koloniën in Azië. Er komen veel verhalen langs, zoals de conferentie van Berlijn in 1885. Die had baat bij het doortrekken van de dehumanisering. Op de conferentie werden afspraken gemaakt over de verdeling van Afrika tussen de Westerse landen. Het Afrikaanse continent kende grote koninkrijken maar die zijn vernietigd door kolonisatie en slavenhandel.
Voorwerpen uit zijn eigen collectie demonstreren de gevolgen van institutioneel racisme en dwangarbeid. Daarover komt Van der Kraaij graag in gesprek met de bezoekers.
Onderzoek
De gepensioneerde Kampenaar heeft twintig jaar op diverse plekken in Afrika gewoond. Hij heeft diverse publicaties op zijn naam staan, zoals over het West-Afrikaanse land Liberia. Dat werd in 1847 gesticht door voormalige Amerikaanse slaven. In Liberia ontstond Van der Kraaij’s belangstelling voor de slavenhandel en de gevolgen daarvan. Sindsdien onderzoekt hij de rol van Nederland in de trans-Atlantische slavenhandel. Deze werd in Nederland officieel op 1 juli 1863 afgeschaft maar in de praktijk pas tien jaar later. De tot slaaf gemaakten moesten zo lang nog op de plantages blijven werken om de “schade van deze maatregel” te beperken voor de plantagehouders.
Donderdag 27 juni kan iedereen de geschiedenis met eigen ogen en oren komen zien en horen om 20.00 uur in de Gouden Zaal van Stedelijk Museum Kampen. De toegang is bij de Schepentoren aan de Voorstraat, voor leden van HV Jan van Arkel tegen een gereduceerde prijs van €7,50 en voor anderen €12,50. Ondanks de viering van Keti Koti aanstaande maandag sluipen de slavernijsporen voort.
Weergave van een kruisvaardersschip op een 15e-eeuwse miniatuur (bron: Bodleian Library)
..
