Slavernij heeft ook in Kampen haar sporen getrokken en doet dat onbewust nog steeds
· leestijd 2 minuten Algemeen(door Maarten van Gemert)
KAMPEN – In dit Herdenkingsjaar Slavernijverleden wordt er vanuit meerdere organisaties aandacht besteed aan de geschiedenis van de slavernij die 150 jaar geleden werd afgeschaft. Landelijk, provinciaal en op lokaal niveau wordt dit belicht. In Kampen heeft het Stedelijk Museum een expositie ingericht en een Kamper Afrikadeskundige vraagt aandacht voor het nog steeds levende, onbewuste fenomeen van institutioneel racisme.
In 1945 eindigde de Tweede Wereldoorlog in Indonesië, dat toen als Nederlands-Indië deel was van het Nederlandse Koninkrijk, pas op 15 augustus met de capitulatie van Japan. Er kwam geen vrede maar ernstige binnenlandse onlusten. De Nederlandse regering trachtte met geweld en oorlogsmisdaden haar macht te herstellen. Nog geen eeuw daarvoor was het in Indië en elders gebruikelijk je zwarte ’medemens’ in te zetten als dwangarbeider. In Kampen zijn veel slavernijsporen te vinden.
Expositie
De IJsselacademie in Zwolle heeft voor de provincie het slavernijverleden in Overijssel in kaart gebracht. Het resultaat werd woensdag 28 juni tijdens een symposium gepresenteerd in het boek ’Overijssel en slavernij’. Dat boek vormde de aanleiding voor Stedelijk Museum Kampen (SMK) om de expositie ’Slavernijsporen in Kampen’ in te richten. De expositie licht vanuit drie hoeken de Kamper slavernijsporen toe: vanuit het donkere meisje Dientje, dat uit een kolonie meegenomen en ’geadopteerd’ was door een Kamper echtpaar, vanuit grootvader De la Sablonière die een plantage en slaven had in Berbice en vanuit de schadeloosstelling aan plantage-eigenaren (niet de slaven) na de afschaffing van slavernij in 1863. Overigens moesten in Suriname de vrijgelaten slaven nog wel tien jaar doorwerken op hun plantage.
Volgens historicus en museummedewerker Theo van Mierlo hoopt het museum met de expositie bij te dragen aan de bewustwording van het slavernijverleden. Hij benadrukt dat de expositie een aanzet is. De museumdirectie wil de tentoonstelling volgend jaar herhalen en verdiepen. De tentoonstelling beslaat slechts één zaal maar vertelt in een notendop wel het hele verhaal aan de hand van documenten, kaarten, boeken en meer objecten. Er zijn op dit moment vier tentoonstellingen in SMK en het voordeel daarvan is volgens Van Mierlo dat ”je het ene ziet en het andere meeneemt”. In zijn beleving nemen mensen echt de tijd voor de Slavernijsporenexpositie: ”meer dan bij andere tentoonstellingen”, is zijn indruk.
Opening van de expositie in juli (foto: Maarten van Gemert)
Racisme
Aan de museumexpositie heeft ook Fred van der Kraaij meegewerkt. De Kamper ingezetene houdt zich al vijftig jaar bezig met het Afrikaanse continent. Na zich eerst zeven jaar in Zuid-Amerika verdiept te hebben, begon zijn fascinatie voor Afrika met een bezoek aan de Sahel. Vele regio’s en landen volgden waarvan sommige nog oude namen droegen als Opper- of Boven-Volta. Hij maakte volksopstanden, staatsgrepen en grensoorlogen of -conflicten mee. Zijn Liberiaanse ervaringen schreef hij neer in het boek ‘Liberia: van vrijheidsideaal naar verloren paradijs’. Liberia werd gesticht door vrijgemaakte Amerikaanse slaven. Dit bracht Van der Kraaij bij de slavernij in de Verenigde Staten, bij de slavenhandel en bij de Nederlandse rol hierin.
Hij vraagt nadrukkelijk aandacht voor institutioneel racisme, waarbij bevolkingsgroepen systematisch uitgesloten, gemarginaliseerd en gediscrimineerd worden door formele of informele regels vanuit instituties, opzettelijk of niet. Dit kan heel sluipend plaats vinden. In het museum liggen boekjes met ”nikkers” in de titel dat in latere uitgaven gewijzigd is in ”negers”. Van het bekende stripduo ’Sjors en Sjimmie’ praat de donkere Sjimmie slecht Nederlands. Niemand die dat toen opviel en zo kan het nog steeds gebeuren. Onbewuste raciale vooroordelen, discriminatie, stereotypering, gebrek aan respect, wantrouwen, devaluatie en uiteindelijk ontmenselijking waaruit de ergste mensenrechtenschendingen kunnen voortvloeien.
Theo van Mierlo in gesprek met Fred van der Kraaij (foto: Maarten van Gemert)
Imago
Volgens Van der Kraaij komt institutioneel racisme voort uit het imago van slaven. De andere visie op donkere mensen ontstond als vergoelijking van de slavenhandel. De migratie in Nederland is doorslaggevend geweest voor meer aandacht, volgens de Afrikadeskundige. Hij stelt dat ”meer” moet groeien naar ”nog meer”. Het Herdenkingsjaar Slavernijverleden levert daaraan wellicht een bijdrage.
..
