’Oude Stenen’ verhaalt rijke gebouwhistorie Ikonenmuseum Kampen
· leestijd 2 minuten Algemeen(door Maarten van Gemert)
KAMPEN – Gebouwen kunnen een rijke historie herbergen. Dat geldt des te meer voor historische gebouwen. Ikonenmuseum Kampen heeft de rijke geschiedenis van haar huisvesting in woord en beeld gebracht op de expositie Oude Stenen. Waar eerst de Minderbroeders samen kwamen, liepen later politieagenten, boeven en schoolleerlingen tussen de stenen. Zelfs de uitdrukking ”praten als Brugman” leidt terug naar Ikonenmuseum Kampen.
De introductie van de expositie luidt: ”Als oude stenen konden praten, wat zouden ze ons dan te vertellen hebben? Op deze locatie ontzettend veel.” Wethouder Richard Boddeus deed afgelopen vrijdag bij de opening een poging. Hij vertelde een verhaal vanuit het perspectief van een oude steen aldaar. Al ruim zeshonderd jaar lopen er mensen rond in het gebouw. Dat herbergt inmiddels alweer twintig jaar het Ikonenmuseum.
Minderbroederklooster
Inclusief de huidige Broederkerk, Stadsgehoorzaal, Abdij 1472, Kerkelijk Bureau en omliggende pleinen vormde het complex tussen Burgel en Oudestraat eerst het Minderbroederklooster. De eerste Minderbroeders, volgelingen van Franciscus van Assisi, kwamen vermoedelijk rond 1290 aan in Kampen vanuit Sint-Truiden (België). Aan het begin van de 14e eeuw startte de bouw van het klooster. De stad Kampen leende hiervoor de Minderbroeders in 1336 ruim 45 ton kalk. Voor de bouw is gebruik gemaakt van bakstenen (kloostermoppen) en Bentheimer zandsteen. In 1472 brandde het klooster, mogelijk door onoplettendheid van de broeders, voor een groot deel af. De herbouw was in 1490 gereed. Tijdens de reformatie werden de broeders de stad uit gejaagd.
Op de expositie wordt nader ingegaan op Franciscus en op het begrip ascese, het afzien van lichamelijke geneugten om een hoger doel te bereiken. In een video vertelt een monnik over de rekening.
Prediking van Brugman (1782, Barent de Bakker, Rijksmuseum Amsterdam)
Latijnse school
Aan het begin van de 17e eeuw besloot het stadsbestuur het kloostercomplex aan te pakken. In 1627 werd de ommuurde kloostertuin afgebroken voor de aanleg van de Nieuwe Markt. Het aangrenzende deel werd omgebouwd tot vergaderzaal voor de leden van Ridderschap en Steden. De huidige Stadsgehoorzaal werd ingericht als ziekenhuis. Enkele jaren later, rond 1630, werd de voormalige kapittelschool in gebruik genomen als Latijnse School. Het dormitorium ging dienst doen als woning van de rector. Dit bleef zo tot het einde van de 19e eeuw.
De Latijnse School diende als voorbereiding op een religieus beroep of een universitaire studie. De meeste jongens waren pas negen jaar oud toen ze begonnen. Meisjes waren vanzelfsprekend uit den boze. Voor de expositie zijn een aantal rectoren teruggehaald, onder andere op een gravure die het Rijksmuseum in Amsterdam in bruikleen heeft gegeven.
Portret van Gerardus Outhof (1705-1713, Pieter Schenk, collectie Rijksmuseum)
Politiebureau
Nadat de Latijnse School het pand had verlaten, was de rectorwoning overbodig. De politie van Kampen, die een nieuw pand zocht, trok er in 1900 in. Doch het voldeed al snel niet meer. Het pand was oud en hoewel Kampen een relatief klein korps kende, was het al gauw veel te klein. In de jaren vijftig werd het aangrenzende gebouw van de Latijnse School erbij gehaald. Uiteindelijk heeft het politiebureau hier tot 1975 gezeten.
Omdat het bureau midden in het stadscentrum zat, kwamen er soms bijzondere gasten aanwaaien. Een vermakelijke anekdote is die van het circusolifantje dat binnen kwam lopen. Interviews met agenten van toen zijn op de expositie te bekijken en te beluisteren. In 1975 nam de dienst Gemeentewerken bezit van het pand.
Alexander Stichting
Op de één-na-laatste dag van 2003 werd de Alexander Stichting opgericht om een iconencollectie uit particulier bezit voor de toekomst veilig te stellen. En toegankelijk te maken voor het publiek. Later werden er vele collecties geschonken aan de stichting. Het pand aan de Buiten Nieuwstraat was een unieke locatie voor een museum. Na een grondige en duurzame verbouwing werd op 16 december 2005 het Ikonenmuseum geopend
Als gastvrouw is Tamarah de Groot al tien jaar actief als vrijwilligster bij het Ikonenmuseum. Ze studeert Culturele Wetenschappen en heeft zich verdiept in de geschiedenis van het voormalige kloostercomplex. In grote lijnen kende ze de geschiedenis uit een boekje dat op de leestafel ligt. Nieuw onderzoek richtte zich dan ook met name op de verhalen van de mensen die er rondgelopen hebben. Boddeus wist zelfs een verhaal uit een steen te krijgen. De vragen van veel bezoekers uit de afgelopen jaren worden nu uitgebreid geantwoord op de expositie Oude Stenen. Uit de rijke gebouwhistorie van Ikonenmuseum Kampen.
Het voormalige cellenomplex herleeft op dezelfde plaats als weleer (foto: Maarten van Gemert)
