Twee lezingen in mei lichten onbekende aspecten van de monumentale Kamper Bovenkerk uit
· leestijd 2 minuten Algemeen
(door Maarten van Gemert)
KAMPEN – Over de Bovenkerk is veel bekend. Toch kent de ’kathedraal van Kampen’ nog altijd veel geheimen of onopgemerkte aspecten. In twee lezingen deze maand zullen Eelco Elzenga en Henrie Vogel het een en ander uit de doeken doen. Beiden zijn geworteld in Kampen en delen hun passie voor de Bovenkerk. Voor een gesprek met Elzenga en Vogel is een beperkt tijdslot geen aanrader.
Historische Vereniging ’Jan van Arkel’ (JvA) en Stichting Vrienden Stedelijk Museum Kampen (VMSK) trekken samen op in dit Bovenkerkprogramma. Dinsdagavond 12 mei spreekt Elzenga in De Stadskazerne over de grote restauratie van, en verrassende ontdekkingen in, de Bovenkerk halverwege vorige eeuw. Woensdagavond 27 mei vertelt Vogel over de (muzikale!) gewelven van de Bovenkerk. In meerdere opzichten blijft de Bovenkerk zeer doordacht gebouwd te zijn.
Restauratiedagboeken
Eelco Elzenga (82) is geboren op de hoek van de Oudestraat en de Breedesteeg. Alleen al over dit ”oudste huis van Kampen” kan hij veel verhalen: het huis had een houten skelet maar markeerde de overgang van houtbouw naar steenbouw. Als negenjarig jongetje raakte hij tijdens de Matthäüs Passion onder de indruk van de Bovenkerk. Hij ging in Amsterdam Nederlands studeren gevolgd door kunstgeschiedenis. Zijn werkzaam leven begon Elzenga als wetenschappelijk medewerker aan de VU in Amsterdam. Daarna raakte hij betrokken bij paleis Het Loo in Apeldoorn. In aanvang als conservator en hoofdconservator en uiteindelijk als adjunct-directeur.
Hij volgde de ”archeologische restauratie” van de Bovenkerk die duurde van 1957 tot 1972. „De Bovenkerk werd toen weer op kleur gebracht,” vertelt hij, „nadat tijdens de Reformatie alles eruit gesloopt en gewit was.” Tot zijn verrassing vond Elzenga in het Stadsarchief fotokopieën van de restauratiedagboeken van Wobbe Alkema. Deze kunstenaar was destijds de bouwopzichter. Alkema heeft zijn vondsten verslagen maar kwam er niet aan toe alles verder te onderzoeken.
Veel ontdekkingen zijn niet of nauwelijks in de vakliteratuur terecht gekomen. Elzenga belicht ze alsnog. Als voorbeelden noemt hij een nis waarin een orgel zou hebben gestaan en de lege plek in het koor waar een sacramentstoren blijkt te hebben gestaan – ”een bijzondere plek”, aldus de gepensioneerde conservator. Ook haalt hij de kelder aan die de Bovenkerk blijkt te herbergen.
Muziekgeometrie
Henrie Vogel (68) is weliswaar geboren in Vlaardingen maar verhuisde op tweejarige leeftijd naar Kampen waar hij geheel is getogen. Zijn vader werkte op het stadhuis en via die weg werd zijn interesse voor de Bovenkerk gewekt. Negen jaar geleden werkte beeldend kunstenaar en kunstdocent Vogel een week lang in de Bovenkerk aan het kunstproject ’Dissolving Views’ < KamperNieuws.nl/dissolving-views/ >. Het enorme schilderij dat het eindresultaat < https://KamperNieuws.nl/dissolving-views-henrie-vogel/ > was, siert nog steeds de Bovenkerk. Dat project, samen met andere getalenteerde Kampenaren, kwam voort uit de orde die hij ontdekte in de gewelven van het koor.
Dat hemelgewelf vertelt ‘met ruime mond, Gods eer en heerlijkheid’ (psalm 19). In de middeleeuwen zag men de schepping als een goddelijke orde, opgebouwd volgens maat, getal en gewicht. De bouwmeesters bouwden volgens ‘muzikale’ verhoudingen. Muziek was geometrie in die tijd en architectuur was muziek in de ruimte. In het gewelf van de Bovenkerk zijn de geometrische verhoudingen van toen toegepast.
Vogel vertelt over de bouwwijze van destijds, die voor het hedendaagse oog verloren is gegaan. Het gewelf van de Bovenkerk wijkt als ribgewelf af van het in een kathedraal gebruikelijk kruisgewelf. Hier komt de Hanzetijd om de hoek kijken waarin veel gereisd werd. In 1369 sloten Schepenen en Raden van Kampen een contract met bouwmeester Rutger van Keulen. Zijn broer Michael begeleidde de bouw van de St. Vituskathedraal in Praag, waar Rutger ook aan heeft gewerkt en… dat ook een ribgewelf kent.
De wereld was toen kleiner maar kende toen ook al geen grenzen voor sommigen. Zoals dat ook lijkt te gelden voor de kennis van Elzenga en Vogel. Iedereen mag het komen horen tijdens de gepaarde lezingen, leden van JvA en VSMK voorop, over de Kamper kathedraal oftewel de Bovenkerk.
