Iepenziekte velt beeldbepalende bomen op de Zwartendijk en elders in gemeente Kampen

(door Maarten van Gemert)  
KAMPEN – Al jaren waart in Nederland de iepenziekte rond, ook in Kampen. Een klein kevertje onder de bast kan een iep het leven kosten. Om veiligheidsredenen moet de gemeente dan besluiten de dode boom te kappen. Dat staat te gebeuren aan de Zwartendijk. Er bestaan preventieve maatregelen maar uiteindelijk ”bepaalt de natuur zelf zijn krachten”. De ’mannen van Groen’ leggen het graag uit.

Met leedwezen zien Frank Klappe en Gert Scholten regelmatig bomen die ze niet meer kunnen redden. Een paar jaar geleden speelde het aan de Wederiklaan en nu moeten aan de Zwartendijk iepen gekapt worden. In open gebieden als de Hogeweg en Lagelandweg is de veiligheids- en kapurgente kleiner. De bedoeling is om in september aan de Zwartendijk de iepenziekte ”weg te zagen”. De kap wordt uitgesteld tot na het broedseizoen omdat een ooievaar zich, letterlijk, in een dode boomkruin genesteld heeft.

Bomenbestand
Alle bomen in gemeente Kampen hebben een paspoortje. Zo’n tien procent van het bomenbestand is een iep wat neerkomt op zo’n 3000 stuks. In cycli van drie jaar worden die allemaal gecontroleerd. Bij de afdeling Groen zijn daarmee twee bomencontroleurs in Kampen en één in IJsselmuiden actief. Het gaat om een visuele controle. „Je kunt niet in de grondslag kijken,” zegt Scholten. Als er gekapt moet worden, wordt van de gelegenheid gebruik gemaakt om een monotone aanplant te doorbreken. Klappe noemt als voorbeeld de Wederiklaan waar de iepenziekte drie jaar geleden slachtoffers maakte. Na de kap, die menige reactie opriep, is een gevarieerder bomenbestand teruggeplant. Nu gaan de oude reuzen aan de Zwartendijk eraan. En niet voor niets juist die.

Gekapte zieke iepen moeten apart worden afgevoerd (foto: Maarten van Gemert)

Vatbaarheid
Oude bomen zijn vatbaarder voor de grote en kleine iepenspintkever. Deze hele kleine, zwarte kevers ontdekken door een zekere geurstof zwakke bomen en scheiden vervolgens een schimmel af onder de bast. De boom reageert daarop met uitstulpingen die de houtvaten van de boom verstoppen. Deze afweerreactie zorgt er wel voor dat de tak afsterft. Daardoor is een zieke boom makkelijk te herkennen. Klappe zaagt een dode tak af en laat de binnenkant zien. De zwarte nerf geeft onmiskenbaar de verstopte vaten aan.
Behalve door het kevertje kan de schimmel zich ook door wortelcontact verspreiden. Bomen kunnen geïnjecteerd worden met een biologisch ’vaccin’ dat bij Universiteit Wageningen gemaakt wordt. Gezien de daarmee gepaard gaande kosten en arbeidsintensiteit wordt dit alleen bij monumentale iepen gedaan. Helaas blijkt dat ook geen garantie te geven.

Herplant
De iepen die teruggeplant worden, zouden van een resistente soort zijn. Aan het begin van de Zwartendijk staan er hiervan een aantal. Even voorbij de manage zullen een paar oude reuzen het loodje moeten leggen. „De ooievaar vindt, na voor nageslacht gezorgd te hebben, vast wel een nieuwe plek,” zegt Klappe geruststellend. De kever zit nu onder de bast en doet tot de kap verder niets. Het gekapte hout moet zorgvuldig en apart worden afgevoerd. Wel mag het hout na het schillen van de bast hergebruikt worden.
Zoveel ziektes als er voor mensen bestaan, zo bestaan ze eveneens voor bomen. De essentaksterfte waart ook rond. Dit jaar is het wel opvallend rustig met de eikenprocessierups. Zou er een natuurlijke vijand zijn opgestaan? Straks gaan Klappe en Scholten aan de slag met elektrocutie van de duizendknoop. Nu eerst de iepenziekte.

Gert Scholten en Frank Klappe bij de zieke iepen op de Zwartendijk (foto: Maarten van Gemert)

..