Kampen herbeleeft de Gouden Eeuw van Overijssel in Visby
· leestijd 2 minuten Algemeen(door Maarten van Gemert)
VISBY/KAMPEN – De Internationale Hanzedagen in Visby (Zweden) zitten erop. De Kamper Kogge is op de terugweg en heeft namens Kampen haar visitekaartje(s) afgegeven. Bij vertrek uit Kampen, ruim vier weken geleden, was professor Louis Sicking te gast bij het Hanzefestival op de Koggewerf. Hij ging in gesprek over de Hanzetijd als de ’Gouden Eeuw’ voor Overijssel. Want die term is niet alleen voorbehouden aan Holland.
In zijn vorig jaar gepubliceerde boek Elke provincie een eigen Gouden Eeuw laat Sicking met elf andere auteurs zien dat er meer Gouden Eeuwen zijn dan die van Holland in de zeventiende eeuw, die we tijdens geschiedenisles leren. Elke provincie kende wel een bloeitijd, soms ver voor die van de Randstad in het westen oftewel Holland. Overijssel kende bijvoorbeeld in de veertiende en vijftiende eeuw een bloeitijd kende met de Hanze. Met de welvaart en handel in het Kampen van toen, maakte Visby nu vijf eeuwen later kennis.
Henrick Aeltsz met links zijn kleindochters Gese en Johanna (foto: MvG)
Hollandocentrisme
De relatief spaarzame aandacht die het Nederland buiten Holland krijgt, in heden en verleden, wordt hollandocentrisme genoemd. De eerste die die term bezigde, lijkt de historicus Johan Huizinga te zijn geweest in 1950. Hij geeft wel toe dat ”de overmacht van Holland in onze geschiedenis is onvermijdelijk, heilzaam, ja reddend geweest. Zonder Holland geen Nederland.” Het ongenoegen begon in de zestiende eeuw tijdens de Opstand (Tachtigjarige Oorlog) toen de andere gewesten vooral leken te dienen voor de strategische defensie van Holland. In de twintigste eeuw groeide het verwijt door de ontwikkeling van de Randstad terwijl de ’periferie’ ervoer achter te blijven.
Hierop voortbordurend reserveert Sicking het predicaat Gouden Eeuw niet langer exclusief voor de zeventiende eeuw en voor Holland. De term is breder en duidt op een bloeiperiode die elke provincie wel heeft gekend, op het gebied van macht, economie en/of cultuur. Sicking zet zich af tegen de overheersende aandacht in geschiedenisboeken voor genoemd gewest en eeuw.
De burgemeester- en brouwersfamilie brengt hun bieren aan boord (foto: MvG)
Bovenregionaal
De voor een provincie gekozen Gouden Eeuw met bovenregionale betekenis, lijkt soms vergezocht maar wellicht komt dat juist door de onbekendheid met die geschiedenis, zoals de spirituele vernieuwing in Gelderland (14e/15e eeuw) of de Bourgondiërs in Brabant (15e/16e eeuw). Soms is de gekozen Gouden Eeuw beladen door voor Groningen te kiezen voor het aardgas (20e/21e eeuw). De Gouden Eeuw van Overijssel speelde zich af op meerdere fronten. Met Geert de Grote uit Deventer als de grondlegger voor de Moderne Devotie was er sprake van een uitzonderlijke bloeiperiode in de regio. Met invloed en belangen die de regio overstijgen. Zoals ook geldt voor een ander onderwerp en dat Sicking koos. Die keuze voor Overijssel ligt voor de hand: de Hanze (14e/15e eeuw). Terwijl elke Gouden Eeuw door een andere auteur wordt beschreven, heeft Sicking dit hoofdstuk voor zijn rekening genomen. Uitvoerig en met kennis van zaken beschrijft de hoogleraar maritieme en middeleeuwse geschiedenis de Hanze.
Lading wordt ingescheept voor de reis naar Visby (foto: MvG)
Hanzekolonies
Allereerst wijst Sicking op het feit dat de Hanze geen beklonken verbond was maar aanvankelijk een los netwerk van handelaren. Later kreeg de Hanze een meer formeel karakter. De enige overkoepelende ’instelling’ van de Hanze was de Hanzedag, de bijeenkomst van waarop afgevaardigden van diverse Hanzesteden vergaderden over gemeenschappelijke kwesties. Dit gebeurt nog steeds maar ogenschijnlijk met ondergeschikt belang. Tegenwoordig lijken marketing en toerisme de Hanzedagen in hun greep te hebben daarbij de hedendaagse economie volgend.
De Hanze was ook geen per se vredelievende club. Sicking schetst hoe in de Middeleeuwen handel en geweld hand in hand gingen. Een Hanzevloot kende ook oorlogsschepen. Met een voorbeeld van een militair ingrijpen door de Hanze in de jaren rond 1360, komt de schrijver bij Schonen uit dat tegenwoordig tot Zweden behoort. Hanzekooplieden stichtten handelskolonies op Schonen waarbij Kampen voorop liep. De zogeheten ’vitten’ groeiden uit tot miniatuurstadjes. Met enkele statistieken schetst Sicking de voortrekkersrol van Kampen binnen de Hanze. Heden probeert men daarvan nog te profiteren door te pa en te onpas de naam Hanze te gebruiken. Die tijd is echter voorbij. Wel toont Sicking aan dat de geschiedenisboeken tekort schieten. Het hollandocentrisme blijft een heikel punt. Zie de Gouden Eeuw van Overijssel. Dankzij Kampen.
De Kamper Kogge vertrekt en de passagiers zwaaien gedag (foto: MvG)
