Strijd tegen plastic vervuiling verloopt moeizaam
· leestijd 2 minuten Algemeen(door Maarten van Gemert)
GENÈVE – De VN-top om te komen tot een vergaand terugdringen van plastic is mislukt. Vrijdagmorgen werd bekend dat de 184 deelnemende landen het oneens blijven over de aanpak. Dichterbij huis werd een paar jaar geleden een succesvol en prijswinnend afvangsysteem in de IJssel niet doorgezet. ”Te duur”, concludeerde de staatssecretaris. Terwijl het plastic afval verontrustende vormen aanneemt in de natuur èn in organismen als dier en mens.
Hoewel initiatieven en maatregelen van ’bovenaf’ falen, lijken ideeën en acties van ’onderaf’ wel aan te slaan. Terwijl de onderhandelaars in Genève kissebisten, raapten bijna tweehonderd vrijwillig(st)ers afval op het strand van Zandvoort. In Kampen werden leerlingen van het Ichthus College vorig jaar afvalbewust(er) gemaakt in het project ’Focus op zwerfafval’. Op particulier en verenigingsniveau worden her en der in Kampen regelmatig schoonmaakacties opgezet.
Patstelling
Officieel liep de zesde top achtereen mis op de voorgestelde limiet van productie. De vijfde, en toen in principe de laatste, bijeenkomst van het Intergouvernementeel Onderhandelingscomité van de VN (INC-5) vond eind vorig jaar plaats in Zuid-Korea. De landen proberen tevergeefs om tot een wettelijk bindend internationaal verdrag te komen. Frankrijk beschuldigde vorig jaar de olieproducerende landen ervan de onderhandelingen in Zuid-Korea te dwarsbomen. Toen zich dit jaar bij die ’obstructie’ de Verenigde Staten aansloten, was dat de nekslag.
Olie is de grondstof van plastic. Er is een ingewikkelde patstelling tussen landen die geld verdienen aan plastic en fossiele grondstoffen, en landen die de productiekraan willen dichtdraaien. Bovendien zien de olieproducerende landen de roep om fossiele brandstoffen te vervangen door elektriciteit (bij auto’s, kachels en andere apparatuur) als een bedreiging voor hun toekomst. Terwijl volgens anderen de toekomst van de gehele planeet aarde op het spel staat.
Bubbelscherm
Van‘ onderaf’ ontstond in 2015 het idee voor een ’bellenscherm’. Het idee vatte post bij drie zeilsters vanuit de irritatie over al het afval dat zij zagen in het water. Uit frustratie om dat afval niet tegen te kunnen houden, en de doorgang voor scheepvaart open te houden, bedachten ze een ’bellenscherm’ oftewel een doorvaarbare barrière. Onderzoek leerde hen dat dat al wel werd toegepast om zout water, zand, geluid en olie tegen te houden maar nog niet voor plastic.
Na een proces van drie maanden won ’The Great Bubble Barrier’ in juli 2016 de eerste prijs bij de ’Plastic Free Rivers Makathon’ van PWN en Rijkswaterstaat. Dat betekende dat er een proef in de IJssel gehouden kon worden. De IJssel ter hoogte van Kampen viel in november 2017 de eer te beurt want hoe verder stroomafwaarts, hoe meer plastic er is ’verzameld’ in de stroom.
Succesvol
De kortstondige test bij Kampen in 2017 was succesvol. In drie weken tijd onderschepte het scherm 80 procent van het meestromende plastic afval in de IJssel. Volgens rivierjournalist Wim Eikelboom gold de methode als een spraakmakende innovatie in de strijd tegen plastic soep in de oceanen. Op zijn website Rivierverhalen.nl vertelt hij hoe provincie Overijssel en Rijkswaterstaat bereid waren geld in een vervolg te stoppen. Toenmalig wethouder Marieke Spijkerman kreeg van de vijf Kamper serviceclubs de plastic Kamper Plak om vanuit de gemeente te pleiten voor een vervolg van The Great Bubble Barrier. Doch tevergeefs. Het uiteindelijke projectplan liep in de miljoenen en dat vond het Ministerie, in de persoon van toenmalig staatssecretaris Stientje van Veldhoven, te gortig.
Onhoudbaar
Op de VN-top werd wel erkend dat het huidige productieniveau en de mate van plasticgebruik “onhoudbaar” zijn en dat er “gecoördineerde wereldwijde reactie noodzakelijk is om dergelijke trends te stoppen en om te keren”. Maar voorlopig geldt dat landen hun eigen strijd tegen vervuiling moeten voortzetten. Als dat plaatselijk niet getorpedeerd wordt van ‘bovenaf’.
Voorlopig lijkt de strijd tegen vervuiling van het milieu, en de ongemerkte, inwendige verontreiniging van organismen, dweilen met de kraan open. Totdat ook die kraan verstopt raakt met plastic.
