IJsselkogge veilig gearriveerd in Zwartsluis
· leestijd 2 minuten Algemeen(door Maarten van Gemert)
ZWARTSLUIS – Na jaren van preparatie is de IJsselkogge gereed voor de volgende fase. Het middeleeuwse schip, opgediept uit de IJssel, is maandag 20 januari 2026 naar Zwartsluis verhuisd. Kampen heeft nog geen plek voor haar Hanze-icoon. Bovendien vindt na de conservering bij Museum Batavialand in Lelystad nog restauratie plaats. Daarvoor is Hebo Maritiem in Zwartsluis als geschikte locatie gevonden. Daarna zou de olietanker van weleer weer huiswaarts moeten keren, naar Kampen dus.
Bij het uitdiepen van de IJssel, in het kader van Ruimte voor de Rivier, werd in 2009, voor de kust van Brunnepe, een goeddeels intact scheepswrak gevonden in de rivierklei. Onderzoek wees al snel uit dat het een kogge betrof, het middeleeuwse vrachtschip dat Kampen veel rijkdom bracht in de Hanzetijd. Bij Batavialand in Lelystad werd een hal gebouwd om het tot IJsselkogge omgedoopte scheepswrak te conserveren. Na bijna tien jaar is dat proces voltooid.
Besproeiing
De ligging in het rivierzand heeft de IJsselkogge bewaard voor toekomstige generaties, vijf eeuwen later. Volgens projectleider Wouter Waldus betrof het wellicht geen schip dat bij noodweer of door andere omstandigheden is vergaan. Volgens één theorie van deze maritiem archeoloog zou het schip bewust afgezonken zijn voor de kust van Campen om de rivier af te dammen. De eeuwenlange ligging in het zoete rivierwater (zout zeewater water had het houten schip afgebroken) betekende wel dat de kogge niet zomaar op het droge gebracht kon worden gehesen.
Middels een grondig voorbereide en spectaculaire berging werden in september 2015 eerst enkele scheepjes opgedregd en daarna de kogge zelf plus losse onderdelen. Onder continue besproeiing van water, dat tijdens de expositie op de IJsselkade en later, na transport naar Lelystad, ogenblikkelijk in de hal bij het Bataviamuseum werd voortgezet.
Conservering
Nathouden was een vereiste om het schip niet uit elkaar te doen vallen. In de loop van de tijd had het schip zich volgezogen met water. Tijdens het conserveringsproces is het in de conserveringshal handmatig besproeid met polyethyleenglycol (PEG2000 en PEG3000). Dat goedje vervangt het water in de houtcellen. Na deze fase volgde het drogen waarbij opnieuw gewaakt moest worden voor krimpen of uitzetten van het hout. Daarom werden talloze metalen strips bevestigd om het hout te ’dwingen’ te drogen met behoud van de vorm.
Nu is de IJsselkogge zover dat het onder gebruikelijke (museum)condities lang behouden kan blijven.
Veel belangstellenden zwaaiden de IJsselkogge uit in Lelystad (foto: Maarten van Gemert)
Plastificering
Uitstekende delen waren al in plastic verpakt en afgelopen weken is, met enige tegenslag, de gehele IJsselkogge in plastic gewikkeld. Het weer was goed, vooral wind kon een spelbreker zijn, en gisteren volgde een herhaling van het spectaculaire transport van Kampen naar Lelystad, ditmaal van Lelystad naar Zwartsluis. Op kosten van Rijkswaterstaat die over de rivieren gaat en in dezes officieel de verstoorder is. De Rijksdienst voor Cultureel Erfgoed (RCE), in de persoon van Wouter Waldus, buigt zich over het vervolg. Dit betreft niet alleen de vraag welke losse delen te restaureren en bijvoorbeeld terug te plaatsen in het schip. Ook zal er een expositieframe gebouwd moeten worden om de IJsselkogge te kunnen exposeren. Dit komt bovenop de tijd die het project al heeft gekost.
Tijdsverloop
Aanvankelijk werd er gerekend op zes jaar voordat de IJsselkogge als Hanzetrekpleister voor Kampen aan het grote publiek kon worden getoond. Inmiddels staat de teller op bijna tien jaar. En er is tot nu toe nog slechts op papier een Kamper onderkomen in zicht. Met het vertrek van burgemeester Koelewijn verloor de IJsselkogge een gedreven pleitbezorger voor behoud en expositie van de grootste Kamper Hanzeschat. Andere pleitbezorgers blijven roepende in de woestijn. De conservering van de IJsselkogge in Lelystad is gereed. Nu wordt het project vervolgd in Zwartsluis.
De IJsselkogge op het ponton bij Hebo Maritiem in Zwartsluis (foto: Maarten van Gemert)
