Kogge kunstig driedimensionaal geschilderd bij de Stadskazerne

(door Maarten van Gemert) 
KAMPEN – Op het pleintje voor de Stadskazerne ligt het voordek van een kogge. Plat geslagen op de stenen. Of toch niet plat? Wie vanuit een goede hoek door een camera kijkt, ziet het voordek opeens overeind komen. Om de entree tot de Stadskazerne te verlevendigen, toont Rianne te Kaat achter de toegangshekken een fraai staaltje van driedimensionale straatkunst.

Bij het Stadsarchief en de Bibliotheek, hoofdgebruikers van de Stadskazerne, leeft de wens om meer gebruik te maken van het pleintje direct voor het monumentale gebouw. In één hoek staan nog steeds de informatiepanelen over de watersnoodramp in 1825. Het min of meer daaraan gerelateerde Watersnoodlab is inmiddels verdwenen. Vorige week hebben schoolleerlingen de toegang tot het gebouw vergroend met planten. Daarvòòr trekt echter een schildering op de grond de aandacht.

Anamorfose
De schildering van 3D-straatartiest Rianne te Kaat (32) is een zogeheten anamorfose, een vertekende afbeelding die er alleen vanuit een bepaalde hoek of onder bepaalde optische voorwaarden realistisch uitziet. In dit geval geven twee voetjes voor het geschilderde koggevoordek aan waar je moet staan om het beeld te zien zoals het bedoeld is. Het driedimensionale (3D) effect verkrijg je door vanaf dat punt met één oog gesloten te kijken. Of, nog beter, te kijken door de camera van je mobiele telefoon.
De eerste anamorfose ontstond tijdens de Renaissance in de zestiende eeuw door het experimenteren met perspectivisch zien. Hoogstwaarschijnlijk werd de allereerste optische illusie in de kunst in de vorm van een anamorfose getekend door Leonardo da Vinci in de vijftiende eeuw en wel een getekend gezichtje van een klein kind op een muur.
De kunstvorm werd echter al gebruikt in de oude Griekse en Romeinse beschavingen. Samengevat gaat het om proces van het veranderen van een afbeelding in een vervormde, onherkenbare vorm om vervolgens weer met de juiste hulpmiddelen tot leven te komen. In het geval van de schildering bij de Stadskazerne is dat een telefooncamera. Vòòr die tijd, vanaf de jaren zeventig, gebruikte men een zogeheten fisheye lens.

Praktijkschool
Rianne te Kaat is geboren in Ulft (Achterhoek), heeft een paar jaar in Kampen gewoond en woont nu met haar vriend in Heerde. Van huis uit is ze industrieel productontwerper na een studie aan de HAN in Arnhem. In 2017 kreeg ze de mogelijkheid om een master class te volgen in 3D-schilderen. Dat gaf zoveel waardering dat ze in 2019 besloot te stoppen als project manager en te kiezen voor het onzekere bestaan van zelfstandig ondernemer en kunstenares. Ze heeft geen spijt van die keuze en is daarmee toegetreden tot een select gezelschap. Op de hele wereld Nederland zijn er namelijk maar zo’n veertig kunstenaars die het vak van 3D-schilderen beheersen en professioneel uitoefenen, aldus Rianne. „Deze kunstuiting kun je niet op een opleiding leren,” vertelt ze, „maar alleen van andere artiesten.”
Voor de schildering van het koggevoordek bij de Stadskazerne heeft de 3D-artieste gebruik gemaakt van het zogeheten éénpuntsperspectief. Alles hangt samen met de wijze waarop de hersenen de informatie verwerken, zowel voor onze waarneming van perspectief als de beleving van ruimte oftewel 3D. Een studie op zich. Dit effect wordt des te duidelijker in een reel op Rianne’s Facebookpagina waarin een camera bij de Stadskazerne van een foute positie naar een goede positie zwenkt.

Vanuit een verkeerde hoek bezien vertekent de schildering volledig (foto: Maarten van Gemert)

Vergankelijkheid
Bij Bibliotheek Kampen zijn Michelle van den Berg en Daphne van der Stoep verantwoordelijk voor de ideeën die het pleintje tussen hek en voordeur van de Stadskazerne moeten verfraaien. Zij benaderden in maart Rianne en samen dachten ze het ontwerp uit. Een paar weken geleden heeft Rianne de schildering aangebracht op de stenen. Afhankelijk van weer en verweer zal het een paar weken of langer te bewonderen zijn. Een project in november 2022 in de grotten van Valkenburg is nog steeds te bewonderen aldaar. Refererend aan de grottekeningen van onze voorouders in het Stenen Tijdperk, zo’n 25.000 jaar geleden, nodigde men vijf internationale 3D-kunstenaars uit om in MergelRijk aan de slag te gaan. Drie kunstenaars uit Amerika, één uit Bosnië-Herzegovina en één uit Nederland. Zij behoren alle vijf tot de top van de wereld, aldus MergelRijk.
Degene uit Nederland heeft nu ook in Kampen haar voetafdruk achter gelaten. Een driedimensionale afdruk. Voor diegene die goed kijkt. De Gelderse 3D-artieste beseft dat ze op straat voor de vergankelijkheid schildert. Maar versterkt door het feit dat het 3D-effect juist door de camera gaat leven, geldt des te meer voor het bij de Stadskazerne kunstig in 3D geschilderde voordek van een kogge: gelukkig hebben we de foto’s nog.

Vanuit een goede hoek bezien komt de schildering over als bedoeld (foto: Maarten van Gemert)