Theoloog der Nederlanden Mirella Klomp verkent de IJssel met Wim Eikelboom

(door Maarten van Gemert)
KAMPEN – Op verschillende plekken onderzoekt Mirella Klomp de geschiedenis van onze grond. Recent wandelde ze met Wim Eikelboom langs de IJssel. In het PKN-magazine Petrus brengt de0 Theoloog der Nederlanden verslag uit van haar verkenningstocht met rivierjournalist en IJsseladept Wim Eikelboom. Bij haar verkiezing kreeg Klomp nog de titel Theoloog des Vaderlands.

Tijdens de Nacht van de Theologie in november werd Mirella Klomp, hoogleraar Praktische Theologie aan de Protestantse Theologische Universiteit (PThU), uitgeroepen tot Theoloog des Vaderlands 2024-2025. Enkele maanden later werden die en vergelijkbare titels ’gemoderniseerd’. Zoals de andere kijk op die titel, zo bracht Eikelboom de theologe tot een andere kijk op rivier en landschap.

Persoonlijk
Voor Eikelboom is de rivier ”een entiteit, net als een mens, een dier of een plant”. Dat antwoordt hij op de vraag van Klomp of de rivier voor hem een persoon is. Sterker nog, Eikelboom weet zeker dat het een vrouw is. Volgens Klomp kun je zijn manier van spreken over de IJssel gerust erotisch noemen. „Een wandeling langs de IJssel met Wim maakt dat je de rivier samen gaat zien met het landschap eromheen,” schrijft ze in Petrus. Dit magazine van de Protestantse Kerk in Nederland (PKN) kent naast een papieren editie ook een website en een televisieprogramma onder de naam ’Petrus in het land’.
Volgens Eikelboom is de rivier een kunstwerk van de Schepper, die niet getemd wil worden. Ze wil stromen, meanderen en sediment afzetten. De IJsselkenner gaat nog verder. Behalve als geliefde ziet hij de IJssel ook als pastoraal werker: „Je kunt ernaast zitten en de rivier je verhaal vertellen. Ze neemt alles in vertrouwen mee. Ze laat weten dat een rijke toekomst voor ons ligt en dat we daarheen gaan.”

Verrast
Met het beeld van de IJssel als pastoraal werker verrast Eikelboom zijn wandelpartner. Volgens Klomp legt hij een verrassend verband tussen de rivier, die ons dagelijks in leven houdt, en Christus als de Bron van eeuwig leven: een pastoraal werker, of het nu een mens is of een rivier, verwijst naar Christus. Voor Eikelboom is de rivier ”een kunstwerk van de Schepper. Er zit iets goddelijks in, net als in elke andere entiteit.” Bijna poëtisch vervolgt de IJsseladept: “We moeten weten wat de aard is van een rivier. Een rivier wil dansen door het landschap maar dat mag niet. Het voldoet niet aan wat wij vinden van een rivier. Maar als je de rivier wilt temmen, bijt ze terug. Als je haar wilt inkaderen, slijt ze in de diepte uit.” Zoals het haar rol van Theoloog der Nederlanden betaamt, werpt prof.dr. Mirella Klomp aan het eind van haar column de vraag op of God niet blij zou worden van een andere omgang met rivier en landschap.

Eikelboom en Klomp in een doorkijkvenster aan de IJssel (bron: PKN-Petrus)

Ouderwets
De titel Theoloog der Nederlanden wordt in Nederland jaarlijks door een jury toegekend aan een academisch theoloog die gezien wordt als ambassadeur van de theologie. Van 2011 tot en met 2014 heette deze titel of prijs ook wel Theoloog van het Jaar. Een aantal jaar werd tevens een Jonge Theoloog des Vaderlands aangewezen. In 2017 was Maaike Messelink genomineerd die toen één van de laatste studenten was aan de naar Utrecht verhuisde en hernoemde Theologische Universiteit Kampen. Het digitale nieuwsmedium Kamper Nieuws beschreef hoe de geboren Amersfoortse “opteert voor het bestaan van God“.
De benaming Theoloog des Vaderlands verdween begin dit jaar evenals de andere titels met het achtervoegsel ‘vaderlands’, zoals Denker, Dichter en Fotograaf. Volgens Klomp vraagt de theologie altijd om een kritische kijk op taal. In het EO-magazine Visie licht ze toe: “Het is een nogal ouderwetse benaming. En nu zijn christenen daar wel aan gewend - we spreken immers ook het Onze Vader uit zonder dat we die woorden zelf hebben gekozen - maar de oude titel sluit mensen uit.”
De IJssel laat deze taaldiscussie langs haar heengaan. Zij meandert onberoerd door. Niet onverstoord – door menselijk ingrijpen. Klomp leert van Eikelboom echter dat een rivier niet getemd wil worden. Ook de IJssel bijt terug.

Maaike Messelink in de tuin van de vroegere Theologische Universiteit Kampen (archieffoto: Maarten van Gemert)