Kamper politie mag vanaf nu zonder tussenkomst burgemeester gebiedsverbod opleggen
· leestijd 2 minuten Algemeen(door Nick de Vries) KAMPEN - De gemeente Kampen laat de politie voortaan direct een gebiedsverbod opleggen aan mensen die de openbare orde verstoren in delen van de stad. Met deze maatregel, die sinds dinsdag geldt rond horeca, parken en stations, sluit Kampen aan bij een landelijke trend waarin gemeenten korte ‘time-outs’ gebruiken om overlast in de openbare ruimte terug te dringen. Tegelijk klinkt landelijk kritiek op de groeiende inzet van dit soort vrijheidsbeperkende middelen.
In Kampen gaat het om een ontzegging van maximaal 48 uur. Wie zich in de openbare ruimte misdraagt, bijvoorbeeld door agressief of hinderlijk gedrag, kan tijdelijk worden geweerd uit een aantal aangewezen gebieden in de stad. Het gaat om de omgeving van horecagelegenheden, het Stadspark, het Melmerpark en de stationsomgevingen.
Burgemeester Sander de Rouwe presenteert de maatregel als instrument om snel in te grijpen als het uit de hand dreigt te lopen. “Iedereen in gemeente Kampen moet zich veilig voelen op straat. Ongewenst gedrag van personen tast de veiligheid op straat of het gevoel van veiligheid aan. Snel handelen is belangrijk om de veiligheid en rust terug te brengen. Dat kan dankzij deze maatregel.”
Waar in het verleden meestal eerst een besluit van de burgemeester nodig was, mag de politie nu zelf namens de burgemeester optreden. Agenten kunnen ter plekke een gebiedsverbod instellen. Dit scheelt tijd, de burgemeester hoeft niet eerst over het besluit te oordelen en de agent wordt feitelijk uitvoerder van een bestuursrechtelijk besluit. Volgens de gemeente gebeurt dat aan de hand van duidelijke afspraken en voorwaarden, vastgelegd in lokale regels en interne instructies.
Met deze stap schaart Kampen zich in een rij gemeenten die vergelijkbare bevoegdheden invoerden. In verschillende algemene plaatselijke verordeningen is een artikel opgenomen dat de burgemeester de mogelijkheid geeft om mensen tijdelijk te weren uit een bepaald gebied als zij herhaaldelijk strafbare feiten plegen of de openbare orde verstoren.
In plaatsen als Almelo, Losser, Lelystad, Etten-Leur en Gilze en Rijen geldt inmiddels een vergelijkbare constructie. In sommige gemeenten bedraagt die time-out 24 uur, in andere, zoals Almelo en nu Kampen, maximaal 48 uur.
De juridische basis ligt meestal in een combinatie van de algemene plaatselijke verordening en de Gemeentewet. De verordening bevat vaak een artikel over gebiedsontzeggingen, terwijl de Gemeentewet de burgemeester bevoegdheden geeft om de openbare orde te handhaven. Daaronder valt de mogelijkheid om bevelen te geven of zwaardere maatregelen te treffen bij ernstige overlast of geweld.
Dat juridische fundament is breed geaccepteerd, maar onder juristen bestaat wel al jaren discussie over de manier waarop gemeenten deze bevoegdheden invullen. In vakpublicaties wordt gewaarschuwd dat relatief open geformuleerde bevoegdheden kunnen ‘ontaarden’ als zij worden gebruikt voor vergaande beperkingen van vrijheden in plaats van voor korte en zeer gerichte ingrepen.
Zo kan een gebiedsverbod iemand feitelijk belemmeren om naar huis, werk, school of hulpverlening te gaan als het gebied ruim is afgebakend. Ook raakt zo’n verbod direct aan de bewegingsvrijheid, een grondrecht dat alleen mag worden ingeperkt als dat noodzakelijk en proportioneel is. Juristen benadrukken daarom dat gemeenten gebiedsverboden alleen als uiterste middel zouden moeten inzetten, met een zorgvuldige motivering en een duidelijke onderbouwing op papier.
Mensenrechtenorganisaties, waaronder Amnesty International, uiten eveneens zorgen over de groeiende inzet van gebiedsverboden en andere vrijheidsbeperkende maatregelen in de openbare ordehandhaving. Zij vrezen dat zulke instrumenten niet alleen worden toegepast bij uitgaansoverlast, maar ook kunnen uitwaaieren naar situaties rond demonstraties of politieke acties. De organisatie stelt dat het enkel als laatste redmiddel ingeschakeld moet worden.
Ook in de rechtspraak klinkt een waarschuwing. Rechters accepteren gebiedsverboden als instrument, maar toetsen streng of de gemeente de juiste wettelijke basis heeft gebruikt, het gebied niet te ruim heeft afgebakend en de duur niet langer is dan echt nodig. In uitspraken over gebiedsverboden is meermaals geoordeeld dat burgemeesters maatregelen onvoldoende hebben onderbouwd of dat zij grondrechten te ver hebben beperkt.
Hoe de maatregel in Kampen wordt toegepast moet de tijd uitwijzen. Teamchef Marc Roll van politie IJsselland-Noord benadrukt dat het niet lichtzinnig wordt toegepast. “Het is een instrument dat we zorgvuldig inzetten, met oog voor de situatie en de rechten van betrokkenen. Deze time-out voorkomt escalatie en brengt de rust op straat snel terug.”
