Zwollenaren die op excursie gaan naar synagoge houden Joodse verhalen levend

ZWOLLE - ‘Dat beeld vergeet je nooit meer’, zegt Jan Mulder. De gepensioneerde Zwollenaar werkte als verpleegkundige jarenlang met Joodse oorlogsoverlevenden. Hij zag telkens weer hoe diep de oorlog nog in mensen zat. Eén patiënt dook bij het geluid van een overvliegende straaljager meteen de bosjes in. Samen met een bus vol Zwollenaren gaat Jan Mulder op 1 oktober op excursie naar een Joodse synagoge.

Mulder werkte zo’n zeven jaar in een Joods psychiatrisch ziekenhuis in Amersfoort. Daar kreeg hij van dichtbij mee hoe de eerste generatie overlevenden verder moest leven met wat hen was overkomen. Het ziekenhuis stond vlak bij de fusilladeplaats waar gevangenen van Kamp Amersfoort tijdens de Tweede Wereldoorlog werden geëxecuteerd. Ook vliegbasis Soesterberg was dichtbij. Behalve de patiënt die wegdook bij het geluid van straaljagers, herinnert hij zich mensen die ondergedoken zaten of patiënten die hun eten naar binnen schrokten uit angst dat er niet genoeg eten was. ‘Dat hadden ze allemaal overgehouden aan de oorlog’, zegt Mulder.

Joodse uitvaarten
Ook later in zijn carrière, toen Mulder de verpleging verruilde voor de uitvaartbranche, bleef hij met Joodse tradities te maken houden. In Zwolle begeleidde hij geregeld Joodse uitvaarten. Mulder en zijn collega’s zorgden dat iemand werd overgebracht op een brancard en dat de kist klaarstond. ‘Daarna moesten we het lichaam laten liggen en namen mensen uit de Joodse gemeenschap ons werk over. Bij een vrouw deden vrouwen bijvoorbeeld de bewassing, bij een man mochten alleen mannen dat doen. En bij orthodoxe uitvaarten ging soms een kussentje met zand uit Israël mee de kist in.’

Excursie
Zijn ervaringen maakten Mulder nieuwsgierig naar de verhalen achter de Joodse gebruiken, plekken en mensen. Nu zet hij die interesse in als vrijwilliger bij de Sionskerk in Zwolle. Op 1 oktober organiseert hij namens de Commissie Kerk en Israël een excursie naar de synagoge van Groningen. De bus zat al snel vol: 45 mensen gaan mee. ‘Dat is heel fijn, want we mogen niet vergeten wat er in de Tweede Wereldoorlog is gebeurd’, zegt Mulder.

Eerder bezocht hij met groepen al synagogen in Enschede en Amsterdam. In Groningen krijgen de deelnemers een rondleiding in de synagoge, die nog altijd wordt gebruikt voor sabbatdiensten. Ook maakt de groep een wandeling langs plekken die herinneren aan het Joodse leven in de stad: onder meer een voormalig Joods bejaardentehuis, een jeugdsynagoge en het kunstwerk De Hollandse Nachtegaal komen voorbij.

Bijdrage van De Gasthuizen
Omdat de excursie betaalbaar moest blijven voor Zwollenaren, deed de organisatie een beroep op De Gasthuizen. Deze Zwolse stichting ondersteunt initiatieven die het leven van senioren leuker, gezelliger, gezonder, makkelijker of prettiger maken. Dankzij de bijdrage kan de dag voor 45 euro per persoon worden aangeboden, inclusief busreis, koffie met koek, de rondleidingen en lunch. ‘Zo kunnen we de excursie ook voor mensen die het minder breed hebben toegankelijk maken’, zegt Mulder. ‘Zonder De Gasthuizen was dat niet gelukt.’

Voor Mulder is de excursie ook een manier om actief te blijven en anderen mee te nemen in het onderwerp dat hem al jaren bezighoudt. Maar belangrijker vindt hij dat de verhalen over onder meer Joodse inwoners, synagogen en begraafplaatsen verteld blijven worden. ‘Zolang we blijven luisteren en doorvertellen, kunnen die verhalen niet verdwijnen.’

Spot jij iets dat niet klopt of heb je een aanvulling? Meld het via de links hieronder.