Avercamp en Hissink

Bij tijden gaan minstens zo belangrijke kleine gebeurtenissen aan grotere vooraf. Het Kamper Stedelijk Museum overkwam dit met het in bezit komen van een bijzonder, bijna tweehonderd jaar oud Kamper schilderij uit 1849, van de toen in Kampen bekende kunstschilder-fotograaf Dirk Philippus Hissink.

(door Henk de Koning)

Die aanwinst ging vooraf aan de imposante expositie die binnenkort te zien is met schilderijen en tekeningen van de befaamde 17e-eeuwse kunstschilders Hendrick Avercamp en diens oomzegger Barent. De officiële opening daarvan vindt plaats op 3 oktober aanstaande en de expositie duurt tot en met 10 januari het jaar daarop. Tegelijk heropent het museum per 3 oktober zijn deuren na een ingrijpende interne verbouwing. Die begon op 31 mei 2025 en nam ruim een jaar in beslag.

Sinds 1 juni 2009 is het Kamper Stedelijk Museum gehuisvest in een statig pand aan de Oudestraat, hartje oude binnenstad. Het pand deed daarvoor geruime tijd dienst als geïmproviseerd gemeentehuis. Oorspronkelijk was het opgezet als het Kamper Stadswijnhuis (wijnkelder), waar eeuwen geleden de stadsbestuurders (schepenen) hun kordate beslissingen met een goed glas beklonken. De voorgevel van het klassieke pand werd rond 1888 prachtig in empirestijl verbouwd. Bezoekers die als gevolg van de recente interne verbouwing het museum als officiële vestiging aan de Oudestraat enige tijd moesten missen, konden nog wel terecht in de voormalige Kamper synagoge aan de IJsselkade. Sinds 2017 is dit de secundaire vestiging van het hoofdgebouw.

Van het Hissink-schilderij zijn diverse kopieën in omloop, maar het origineel kwam onlangs weer in de openbaarheid. Vanwege het specifieke Kamper motief was het museum dadelijk geïnteresseerd. De aankoop kwam voortvarend tot stand met steun van de culturele stichting ‘Vrienden van het Kamper Museum’.

Op het schilderij staan acht achtenswaardige manspersonen afgebeeld, geschaard rond een tafel, deftig gestoken in de flamboyante kleding van die jaren. In ontspannen sfeer een krantje lezend, pijp en sigaren rokend, genietend van het goede leven dat toen in Kampen gold, in wat heette: de Kamper Sociëteit ‘Vredebest!’. Eerder onderzoek onthulde de identiteit van de personen op het schilderij. Zo weten we dat de sigaar rokende persoon op de achtergrond Hissink zelf voorstelt. Tussen de anderen opgesteld, op heimelijke wijze, zoals in veel latere jaren ook regisseur Alfred Hitchcock de gewoonte had zich bij verrassing een moment in zijn films te vertonen. De figuur met krant aan tafel is de gepensioneerde Nederlands-Indië-veteraan luitenant-kolonel Hermanus Adolf Kloosterhuis. Kampen was in die jaren een belangrijke garnizoensstad. Compleet met opleiding tot officier, hetgeen de aanwezigheid van de hoge militair op het schilderij verklaart.

Het was in de roes van die opeenstapeling van frappante gebeurtenissen dat het idee ontstond, met Hissinks schilderij als voorbeeld, een soortgelijk portret te vervaardigen, maar dan in het licht van deze tijd. Zo ontstond de opmerkelijke kleurenfoto die bij dit artikel te zien is, in opzet gelijk aan die van het schilderij.

Op deze foto eveneens acht achtenswaardige personen, geschaard rond een tafel, onder wie twee Kamper wethouders en één vrouwelijke representante namens het museum. Allen in de praktische outfit van deze tijd. Getooid met bouwhelmen, als meest in het oog springende concessie aan Hissinks afbeelding. Het is op deze speelse wijze, met een vette knipoog naar het Kamper schilderij, dat het museum lof toezwaait aan de werkers die, zo wordt gesteld, de verbouwing tot een indrukwekkend geheel wisten te maken.

De uitroep ‘Avercamp komt’, die van de aanstaande illustere tentoonstelling uitgaat, heeft de ontnuchtering dat de oude meester à la Frans Hals en Vermeer natuurlijk niet in eigen persoon weer naar Kampen komt. Dat zou eens te meer verwondering wekken, daar Hendrick al in 1634 in deze stad overleed. In 1585 in Amsterdam doofstom geboren verhuisde hij op eenjarige leeftijd definitief naar Kampen, waar zijn ouders - vader tevens als stadsarts - een apotheek exploiteerden. Wellicht ter compensatie van zijn handicap voorzag het leven Hendrick van een uitzonderlijk talent, dat van buitengewoon begenadigd kunstschilder. Door zijn gebrek niet in staat op gebruikelijke wijze met de wereld te communiceren, kreeg hij de bijnaam ‘De Stomme van Campen.’ Wie Hendrick wel goed verstond was zijn penseel.

Karakteristiek blijven Avercamps kleurrijke, minutieus weergegeven wintertaferelen. Veelal wijd lopende voorstellingen, druk bezet met volkse figuren, zich in allerlei toonaarden uitlevend met winters vermaak. Kouwelijke ijspret in warme tinten, zich klaarblijkelijk afspelend in het winterse decor van Kampen en omgeving. In een tijd dat winters nog barre winters waren en het begrip ‘opwarming’ zich voornamelijk rond het haardvuur afspeelde. Het zijn die boeiende wintertaferelen die Avercamp tevens de illustere bijnaam van ‘Winterschilder’ bezorgden. Met zijn rake, doorvoelde tekeningen van vissers en handelslieden brengt Barent Avercamp ons op deze expositie op weergaloze wijze weer in kennis met markante personen uit lang vervlogen (Kamper?) tijden.

Zeker vijftien schilderijen en vijftig tekeningen, verdeeld over zes zalen, zijn speciaal voor deze tentoonstelling in Kampen bijeengebracht. Te leen van musea en uit privécollecties van over de wereld. Daaronder gouaches uit privébezit van de Britse koninklijke familie. Naast de enorme kunstzinnige betekenis en de historische onvervangbaarheid in de betekenis van historisch cultureel erfgoed, vertegenwoordigt ‘een Avercamp’ tegelijk een grote financiële waarde. Een ‘gouden helm’ gelijk. ‘De hier tijdelijk tentoongestelde meesterwerken zijn daarom met de meest geavanceerde apparatuur beveiligd,’ laat conservator Loes Scholten geruststellend weten. Kortom, met Avercamp als glansstuk een heropening van ons museum op hoog cultureel niveau. Met Hissink als smakelijke amuse. Proficiat Kamper Stedelijk Museum!

Henk de Koning

Spot jij iets dat niet klopt of heb je een aanvulling? Meld het via de links hieronder.