Bart Wallet stelt Filosofisch Dagboek samen: 366 fragmenten van dode westerse filosofen

MARKNESSE - Als door de bliksem getroffen is Bart Wallet (1946) als hij op 15-jarige leeftijd het boek ‘Gedachten’ van filosoof Blaise Pascal leest. De streng christelijk opgevoede man studeert theologie, maar wordt ondernemer. Zijn ‘bekering’ tot de filosofie leidt er ook toe dat hij jarenlang het Filosofisch Café in Kampen begeleidt. In november is het ‘Filosofisch Dagboek’ verschenen. Wallet stelt dat in zijn huidige woonplaats Marknesse samen uit 366 inspirerende en intrigerende fragmenten uit de westerse filosofie.

“Terwijl ik op zoek was naar een filosofieboek in mijn privébibliotheek viel het me op dat de werken van de filosofen zelf relatief ondervertegenwoordigd waren,” vertelt Wallet. Het vormt voor hem vijf jaar geleden de aanleiding om zelf een boek samen te gaan stellen waarin hij 125 filosofen aan het woord laat. 

De inwoner van Marknesse geeft een rondleiding door zijn woning met aangebouwd bedrijfspand op het industrieterrein in Marknesse. Het uitzicht op de Zwolsevaart en de sluis is fraai. Naast de filosofiebibliotheek heeft Wallet nog een flinke ruimte gevuld met wetenschappelijke boeken, die hij vanuit zijn antiquariaat via internet verkoopt. Een aangrenzende rondgebouwde ruimte bevat comfortabele fauteuils. “Hier ontvang ik onze filosofieleeskring, maar voor de rest leef ik als een kluizenaar,” zegt hij lachend. Dat was in Kampen, zijn vorige woonplaats wel anders. In de Oudestraat runt hij tot voor twaalf jaar meerdere modezaken. “Ook als ik daar nu nog over straat loop, wordt ik wel vier of vijf keer aangesproken,” illustreert de Bekende Kampenaar.

Westerse dode denkers 

Terug in zijn woonkamer schenkt Wallet rooibosthee en hervat hij zijn uitleg over de totstandkoming van zijn ‘Filosofisch Dagboek’. “Er zijn wel veel boeken waarin filosofen en hun denkwijzen beschreven zijn, maar weinig waarin ze zelf aan het woord komen.” Die leemte wil hij graag vullen en besluit een dagboek samen te stellen met fragmenten van westerse dode denkers. Veel stof daarvoor vindt hij in zijn eigen bibliotheek. Hij selecteert van de 125 filosofen veel meer fragmenten dan de benodigde 366 stuks. Samen met de uitgeverij maakt hij daarom een evenwichtige keuze. 

Kierkegaard

Op de vraag wie daarvan zijn persoonlijke favorieten zijn, somt Wallet op: “Kierkegaard, Nietzsche, Hannah Arendt, Voltaire, Plato en de Nederlanders Cornelis Verhoeven en Erasmus.” De Deen Soren Kierkegaard (1813-1855) staat in dat rijtje bij hem op nummer 1. Zijn nieuwjaarsbrief aan zijn neef Peter vormt het eerste hoofdstuk, dus van 1 januari. ‘Als ik je in het leven een raad mag geven (...): Vergeet vooral de plicht niet om jezelf lief te hebben’, is een prachtige zin daaruit. Voor 7 oktober (antisemitisme), 11 september (idealisme en terreur) kiest Wallet ook bijpassende fragmenten. 

Actuele onderwerpen

Wie de dagboekfragmenten of de inhoudsopgave bekijkt, wordt verrast door de actuele onderwerpen, die de overleden denkers aansnijden. Vrijheid en dictatuur, racisme, antisemitisme, seksuele taboes, vijanddenken, media en beïnvloeding, het komt allemaal aan bod. Maar ook troostrijke onderwerpen, zoals liefde, geluk en vrijheid. 

Ondanks dat Wallet zichzelf als vrijdenker beschouwt, staan in zijn dagboek veel fragmenten van filosofen over geloof en de Bijbel, zoals ‘Ondenkbaar dat God niet bestaat’ van Anselmus van Canterbury en ‘Jozef en Maria’ van Soren Kierkegaard. Wallet benadrukt: “Tegen kerk en geloof voel ik geen rancune, maar ik kijk er nu met een wat nostalgische blik naar. Dankzij de filosofie heb ik geleerd om zelf na te denken en niet door anderen te laten bepalen wat ik geloven en denken moet.” 

Deze uitspraken zijn bijzonder vooral met de wetenschap dat Wallet vanwege zijn opvattingen in de jaren 80 door de Gereformeerde Synode in de ban is gedaan. “Dat was juist één van de beste momenten van mijn leven, ik werd toen in de vrijheid gesteld.”

Pleidooi voor goed en langzaam lezen

Paul van Tongeren heeft de inleiding geschreven. De voormalige Denker des Vaderlands doet daarin een pleidooi voor goed en langzaam lezen. Daarbij citeert hij Nietzsche: ‘Goed lezen, dat wil zeggen: langzaam, diepgaand, omzichtig en voorzichtig, met bijgedachten, met opengelaten deuren, met fijngevoelige vingers en ogen...’ Wallet zegt zelf op de achterflap dat het dagboek een naslagwerk en een bron van wijsheid is. “Het boek is behapbaar voor een breed publiek”. ‘Niet alleen voor iedereen die geïnteresseerd is in filosofie, maar ook voor iedereen die op zoek is naar de zin en betekenis van ons bestaan.’ Hij noemt zijn missie geslaagd ‘als er meer vragen bij je opgeroepen worden dan je antwoorden krijgt.’

‘Filosofisch Dagboek’ is te koop bij elke boekhandel en via www.damon.nl. Het boek kost € 39,90 en telt 608 pagina’s.  

Cover van het ‘Filosofisch Dagboek’ - Foto: Damon