Hondenhoek: Empathie bij dieren

Wat wordt met deze term bedoeld? Vrij vertaald betekent empathie het zich kunnen inleven in de gevoelens en gedachten van anderen. Dit moet niet verward worden met sympathie want dit laatste betekent: meeleven. En dat is minder dan werkelijk meevoelen en begrijpen wat iemand anders doormaakt omdat je je in zijn/haar situatie kunt verplaatsen.

En nog verder: gaat helpen. Maar hoe zit het met de andere zoogdieren? De wetenschap heeft ontdekt dat verscheiden zoogdieren gedrag vertonen dat wijst op bewust helpen of troosten. Olifanten troosten elkaar als er eentje van hen is overleden door als kudde om de overledene heen te gaan staan en elkaar met de slurf aan te raken. Apen troosten na bijvoorbeeld een gevecht elkaar door het slachtoffer te verzorgen en te knuffelen. Bij ratten is geconstateerd dat ze liever ervoor kiezen om een opgesloten soortgenoot te bevrijden dan een aangeboden voedselpartij te nemen. Eigenlijk is dit niet vreemd want samenwerking en verbinding bij groepsdieren is natuurlijk evolutionair gezien voor hen van levensbelang. En hoe zit het dan bij de hond?

Honden zijn erg gevoelig voor menselijke emoties. Het is bekend dat wanneer hun baas huilt en verdrietig is dat zij hun troost aanbieden door tegen hem aan te gaan staan, hem beginnen te likken of hem zelfs een speeltje aanbieden. En hetzelfde voor hem (baas) geldt ook voor haar maar dit terzijde. Zij kunnen onderscheid maken tussen blije en boze gezichten en met name wanneer er een boze uitdrukking naar hen wordt geworpen tonen zij een vorm van afstandelijkheid gevolgd door onderdanigheid. Ongeacht of zij zich schuldig hebben gemaakt aan wangedrag ten opzichte van ons of niet. Verder heeft de hond er baat bij als hij ons kan doorgronden wanneer wij met vreemde mensen omgaan. Hij ziet aan onze houding hoe wij emotioneel betrokken zijn bij de persoon waar wij contact mee hebben. Als wij plezier hebben met de mens tegenover ons wordt dit opgemerkt door de hond omdat wij bijvoorbeeld naar elkaar lachen, elkaar aanraken door een tikje op elkaars arm te geven, dichter bij elkaar te gaan staan of een high five of box geven. In dergelijke gevallen merkt het dier direct dat beide mensen geen kwaad in de zin hebben en vaak laat mijn hond dit zien door eerst de tegenpartij te besnuffelen en daarna ertegenaan te gaan staan of met zijn kop tegen de persoon aan te duwen. Hierdoor laat hij zien dat ook hij het goed met de gesprekspartner van de baas kan vinden en deze mens volkomen vertrouwt. Meestal wordt dit beantwoord door ook de hond in het gesprek te betrekken en hem een aai over de kop of op zijn lichaam te geven. Wanneer mensen het niet prettig vinden om door de hond benaderd te worden, moet de begeleider zo verstandig zijn het dier afzijdig van die mens te houden, maar ook hier toont de hond vaak empathie door zelf geen contact te zoeken met de gesprekspartner van zijn begeleider.

Van de aangeboren emotie van onze hond hebben wij dan ook in onze dagelijkse omgang met onze eigen soortgenoten misschien een beetje voordeel, al was het maar om ons eventuele gebrek aan empathie door onze viervoeter te laten opheffen.

Bert Nieuwenhuis.