Nieuwe kink in de kabel dreigt voor hoogspanningsmast ’s-Heerenbroek

(door Maarten van Gemert)  
’S-HEERENBROEK – Er komt mogelijk een nieuwe kink in de kabel bij het langlopende proces om de hoogspanningsleiding bij ’s-Heerenbroek onder de grond te brengen. Op het stuk grond waar dat gerealiseerd zou moeten worden, wil de gemeente voorkeursrecht vestigen. TenneT, beheerder van het Nederlandse stroomnet, laat het college weten dat dit ”niet wenselijk” is.

Het Kamper college van B&W heeft vorige maand laten weten dat ze op zeven locaties een voorlopig voorkeursrecht gevestigd heeft – in afwachting van een akkoord van de gemeenteraad. Dat betekent dat de gemeente op die locaties zichzelf voorrang geeft bij aankoop van de gronden. Bij ’s-Heerenbroek zou dat betekenen dat TenneT op een tweede plaats wordt gezet. De netbeheerder zou dan niet of bemoeilijkt een zogeheten ’opstijgpunt’ kunnen realiseren ter vervanging van de hoogspanningsmast. Na jaren strijd van omwonenden lonkte eindelijk dat vooruitzicht.

Jarenlange strijd
Al in 2009 besloot de Provincie dat de hoogspanningsleidingen bij ’s-Heerenbroek onder de grond zouden moeten. De masten voor de bovenleiding van de toen geplande tram zouden extra afbreuk doen aan de weidsheid van het landschap. De tram werd een trein maar de masten voor de hoogspanningsleidingen bleven staan. Bestuurlijk onbehoorlijk, concludeerden CU en CDA in de Provinciale Staten.
De Statenfractie van de ChristenUnie wees in 2018 op de gezondheidsrisico’s voor het wonen onder een hoogspanningsmast en -leiding. Door de elektromagnetische straling kan er een verband zijn met de ziekte van Alzheimer en kinderleukemie. Bij bepaalde windval is er ook sprake van hinderlijk geluid. De fracties van CU en CDA bleven aandringen op een oplossing. Gedeputeerde Tijs de Bree stemde twee jaar later in met het verzoek om de voorbereidingskosten voor het ondergronds brengen van de hoogspanningsmasten in ’s Heerenbroek te betalen.
Twee weken later zette wethouder Jan Peter van der Sluis, namens gemeente Kampen, zijn handtekening onder de Realisatieovereenkomst met Tennet TSO BV. De netbeheerder startte vervolgens de voorbereidingen en werkzaamheden om de 110kV-hoogspanningsleiding in de kern van ’s-Heerenbroek definitief ondergronds te brengen.
Kamper Nieuws schreef over de hoop die toen voor ‘s-Heerenbroek gloorde.

Omstreden voorkeursrecht
De Wet voorkeursrecht gemeenten (Wvg) is per 1 januari 2024 in de nieuwe Omgevingswet opgenomen. De werking blijft hetzelfde: het verplicht eigenaren om een perceel waarop een voorkeursrecht was gevestigd, bij verkoop eerst aan de overheid (gemeente, provincie of het Rijk) aan te bieden. De achterliggende gedachte is, dat op deze manier speculatie met grond wordt voorkomen. Nieuw is wel dat voorkeursrecht vervalt als het vijf jaar is gevestigd, op grond van een omgevingsplan, en de overheid afziet van koop.
De wet is niet onomstreden. GroenLinks stelde in 2022 aan toenmalig minister Van der Wal (Natuur en Stikstof) voor om het voorkeursrecht in te zetten op alle plaatsen waar de grond nodig is voor beperking van stikstof. Zo zou ’automatisch’ alle grond van stoppende boeren uit de agrarische bestemming worden gehaald. Daarnaast zien critici dat gemeenten en provincies de wet gebruiken om uitbreidingen van industriegebieden of woonwijken zeker te stellen.
Als aanleiding voor aanwijzing van de zeven locaties, geeft de gemeente inderdaad aan de komende jaren te onderzoeken of ontwikkeling van woningen of bedrijventerrein mogelijk is. Zij wil ”het tempo van de uitvoering van de ontwikkelingen zelf in de hand houden.” Bovendien heeft de gemeente door het vestigen van voorkeursrecht ”meer mogelijkheden voor regie en sturing”.

Ondergrondse kabel
Wethouder Jan Peter van der Sluis was in 2022 blij en tevreden met de afronding van de voorbereiding en het aanbreken van de uitvoeringsfase voor een ondergrondse kabel. Nu werpt de van portefeuille gewissseld zijnde wethouder zelf een mogelijke drempel op. Bovendien gaat Van der Sluis hiermee in tegen de inzet voor ’s-Heerenbroek door zijn eigen partij in de Provincie en bij de gemeente. TenneT acht het niet wenselijk omdat voorkeursrecht de aankoop voor het opstijgpunt kan belemmeren. Als de gemeenteraad hierin niet meegaat in september en het college voorkeursrecht mag vestigen op het stuk grond, zou ze dat kunnen doen met het oog op woningbouw. Onder de hoogspanningsmasten die dan blijven staan. In dat geval stirjkt de gemeente TenneT tegen de haren in èn de Gezondsheidsraad. Om nog maar over de belangen van de bewoners te zwijgen. Voorkeursrecht heeft zijn prijs.

..