Voetbalvlegels: de stem van het voetbal

KAMPEN - Han Hollander. Sinds er een biografie over de man is uitgekomen, echoot zijn stem weer in voetballand voort. Hollander was de eerste commentator die in Nederland een voetbalwedstrijd voor de radio versloeg. Een pionier, die heel het land in een kringetje om de buizenradio in de kamer kreeg. De man, die tijdens de Tweede Wereldoorlog op tragische wijze overleed, had een bijzondere band met Kampen. Net als zijn journalistieke werk...

De bakermat

In de oertijd van het Nederlandse voetbal was het vrij gebruikelijk dat spelers in de krant verslag deden van hun eigen daden. Op papier stond dikwijls voetbalproza doorspekt met humor. Bijna ieder artikel werd daarnaast ondertekend met een afkorting of een cryptische bijnaam. De inzet was vooral absurdistisch vertier brengen in de upper class. Serieus werd het pas toen in januari 1894 voor het eerst een stel dagbladjournalisten op reis ging om objectief verslag te doen van een noviteit, de start van ‘Den Oostenlijke Competitie’. Meerdere schrijvers stapten, in opgewonden staat, op de trein of nachtboot vanuit Amsterdam om op De Zandberg in IJsselmuiden verslag te doen van Celeritas tegen PW Enschede. Niemand stond er ooit bij stil, maar er werd een ware mijlpaal in de geschiedenis van de Nederlandse sportjournalistiek geslagen.

‘Objectieve voetbalverslaggeving startte gewoon in IJsselmuiden.’

Oprichter en bedenker Go-Ahead

Han Hollander stond als journalist op de schouders van illustere voorgangers, maar was als voetbalverslaggever de pionier op de radio. Voordat hij furore maakte en geschiedenis schreef, deed hij nog iets opmerkelijks in zijn geboorteplaats Deventer. Hij richtte, in 1902, met een paar vrienden ‘Be Quick’ op, later gewijzigd in ‘Go-Ahead’. Hollander bedacht de naam en was korte tijd speler.  ‘Go-Ahead’ was een naam die al heel vroeg in het Nederlandse voetbal opdook. In Deventer was er de topclub, maar ook in Wageningen, Alkmaar en Kampen was er een ‘Kowet’ gevestigd. Zelfs in Semarang in Nederlands-Indië was er een. Alle ‘Go-Aheads’ buiten Deventer en Kampen om zijn inmiddels verdwenen. En ondertussen blijven ze het in Engeland maar een curieuze naam voor een voetbalclub vinden...

De verslaggever 

Han Hollander, klom in maart 1928 voor het eerst op het dak van het Nederlandsch Sportpark in Amsterdam om live verslag te doen van Nederland - België (1-1). De omstandigheid waarin de AVRO-reporter in ‘Het Stadion’ zijn werk moest doen was primitief, maar zijn woorden maakte een verpletterende indruk in woonkamers. Iedereen wilde luisteren, dus wanneer Hollanders woorden klonken, viel zelfs de struikroverij in grote steden stil. Hij populariseerde het voetbal met eenvoudige woorden en vleugje enthousiasme.

Voetbal op televisie kende, bij de introductie tijdens het WK in 1954, daarentegen wel vele criticasters. Voetbal ‘achter het grijze kijkglas’ werd als bedreiging gezien voor het stadionbezoek en mede daarom neergezet als ‘surrogaatvoetbal’.

De zeer populaire Hollander werd ‘De stem van het voetbal’, maar door de tijd heen grotendeels vergeten door nieuwe generaties voetbalfans, tot dat de bekende radioman Govert van Brakel de pen oppakte en vorig jaar zijn biografie schreef. Ik had contact met Govert en al snel vertelde hij over zijn eigen herinneringen aan Kampen. Als jonge reporter deed hij vanaf medio jaren 70 namelijk voor de NCRV Sportshow verslag van het zaterdagvoetbal. Ook bespraken de familiebanden die Han Hollander had met Kampen. Zijn schoonmoeder Ettje Slager kwam namelijk uit Kampen en de naam ‘Go-Ahead Kampen’? Ja, die was in 1925 ooit officieel aangevraagd door een stel jongens die een voetbalclub wilde oprichten.

Met de Joodse Han Hollander liep het in de oorlog slecht af. Hoewel hij de beschikking had over een oorkonde met een handtekening van Hitler werd hij opgepakt. Het cadeautje, naar aanleiding van zijn rol als verslaggever bij de Olympische Spelen in Berlijn, voorkwam niet dat hij op transport werd gezet naar Sobibor. In Polen overleed hij op 56-jarige leeftijd in het concentratiekamp. Ook zijn vrouw en dochter overleefden de oorlog niet.

Een voorbeeld voor velen

Wat Han Hollander deed, kreeg na de oorlogsjaren volop navolging. Het geknepen geluid via de telefoonlijn zou nog lang hoorbaar zijn. Zeker bij een internationale verslaglegging achter het IJzeren Gordijn.

Lokaal in Kampen gingen in de jaren 80 een aantal enthousiastelingen samen met journalistiekstudenten van start om via de SLOK ‘voetbalradio’ te maken. Tientallen jaren klonk er op zaterdagmiddag het lokale voetbalverslag in de ether. Een hecht team van enthousiastelingen stond garant voor de uitzending. Langs de lijn en vanuit de Stadskazerne. Helaas is dat verleden tijd, nadat het voltallige sportteam opstapte vanwege een conflict. Of de mannen ooit nog achter de microfoon terugkeren is de vraag. Op moment van schrijven is er nog steeds een patstelling, werd mij verteld...

PS. Voor de DOS-supporters is er inmiddels een alternatief. Wilco Bastiaannet verzorgt bij iedere uitwedstrijd via ‘DOS Kampen Radio’ tegenwoordig live commentaar.

Dennis Hendriksen is de schrijver van Voetbalvlegels., de voetbalbiografie van Kampen. Het boek is voor €20,- verkrijgbaar via www.voetbalvlegels.nl of bij The Readshop Kampen - Boekhandel Bos.