Hondenhoek: Evolutionaire Hondse en menselijke patronen

In de column Hondenhoek belicht kynologisch gedragstherapeut en doorgewinterd hondenkenner Bert Nieuwenhuis telkens één actueel gedragsthema. Aan de hand van herkenbare voorbeelden vertaalt hij dat naar heldere, direct toepasbare tips voor een harmonieuzer leven met uw hond.

Bij deze titel hoort direct een vraag, namelijk: wat hebben honden en mensen gemeen voor wat betreft hun relatie tot hun voorouders? Voorop gesteld, onze huishond zou zich in het wild niet meer staande kunnen houden maar ditzelfde geldt voor ons als het gaat om een ongestructureerde maatschappij. Wat wij bij onze viervoeter wel kunnen ontdekken is dat hij nog steeds kenmerken heeft die bij zijn wilde voorouders onontbeerlijk waren. Dit zijn in de eerste plaats zijn reukvermogen en zijn prima gehoor, eigenschappen die niet mochten ontbreken als de groep op jacht was.

Eenmaal een prooi in het vizier moest de hond niet in een alles verwoestende vaart beginnen te rennen want een prooi die harder kan rennen, wist dan natuurlijk te ontkomen. Om dus een goede kans van slagen te hebben, moest de hond zorgen dat hij op een zodanige afstand van zijn prooi was dat, zo gauw hij de achtervolging begon het eventuele slachtoffer werd verrast en pas begon te rennen als de hond de vaart er al in had gezet. Die actie kon worden ingezet mits de hond sluipend de afstand naderde die succesvol zou kunnen zijn. Dit sluipen zien wij op onze wandeling soms wanneer een andere hond nadert.

De hond laat zijn lichaam iets naar de grond zakken, strekt zijn nek en daarbij zijn kop waardoor die in de positie komt dat hij de tegemoetkomer kan fixeren. Dit strak aankijken veroorzaakt bij de ander een luttele fractie van bedenken wat er zou kunnen gebeuren en dit geeft onze hond de tijd om, voordat de ander begint met wegrennen, zelf al een voorsprong te nemen. Zo communiceert de huishond met zijn hele lichaam; reageren op geluid, staart en oren strak en blik gericht op wat van waarde kan blijken te zijn zonder in de eerste plaats aan zijn eigen ingeving toe te geven om direct blindelings te gaan achtervolgen. Eigenlijk is dit gedrag nog een vorm van communiceren met de groep waartoe het dier behoort.

Gedurende duizenden jaren tot huisdierwording is de hond heel goed geworden in behalve met de eigen soort samenwerken ook met een andere soort samen te werken, namelijk met de mens. Daardoor is de hond eigenlijk niet minder “natuurlijk” geworden, maar zijn gedrag als roofdier binnen de groep soortgenoten is verlegd naar sociaal functioneren binnen de mensengroep. Denk hierbij aan een relatie aangaan met de mens, waarbij hij zijn lievelingsmensen uitzoekt, met deze mensen samenwerkt en ze als leider accepteert. De hond accepteert dan ook de status van de mens en vermijdt hierdoor conflicten binnen de mensengroep.

Voor onze soort geldt trouwens ook dat wij bij de groep willen horen. Evenzeer als dat bij de hond het geval is, worden ook wij nog beïnvloed door een vroegere eigenschap van onze voorouders die al jagende de ervaring hadden opgedaan dat een individu kwetsbaarder was dan een groep en ook meer kansen had om door middel van samenwerking tot resultaat te komen. Maar voor de goede samenwerking was het nodig dat je de stemming van je soortgenoten aan kon voelen. Dus moesten gezichten en blikken worden herkend, zodat je zag: die is boos, maar ook: die vertrouw ik. Op die wijze kwam je erachter wat het plan van die ander was. En dit geldt nu nog. Als je zonder woorden de aandacht op iets wilt vestigen, ga je wijzen. (Ook de hond reageert hier op.) Onze voorkeur voor vet en energierijk voedsel is ook begrijpelijk. Toen voedsel schaars was en dus niet altijd voor handen, was die voorkeur heel efficiënt. Tegenwoordig denken wij hier anders over. Echter net als onze hond hebben ook wij het nodige van ons erfgoed behouden, zij het dat wij door middel van taal en cultuur in de loop van de tijd wat meer aanpassingen hebben doorgevoerd. Dit roept wel weer een andere vraag op, namelijk of dit wel altijd in ons voordeel is?

Bert Nieuwenhuis.

Spot jij iets dat niet klopt of heb je een aanvulling? Meld het via de links hieronder.